Stacya I - Teatr budzi wspomnienia

&

Zbierając materiały do doktoratu wiele czasu spędzałem w Bibliotece Narodowej w Jerozolimie. W piwnicach biblioteki mieści się Instytut Manuskryptów i tam szukałem śladów Salomona Joachima Halberstamma z Bielska, gdzie natrafiłem na jego Perush Sefer Jecira - komentarz do starożytnego żydowskiego traktatu dotyczący stworzenia świata. Jest to jeden z pierwszych tekstów żydowskiego mistycyzmu, datowany na drugą połowę II wieku. n.e. Stanowił inspirację dla późniejszych mistyków żydowskich, wykorzystywany również jako praktyczny przepis na tworzenie golema. Natomiast obok mojego stolika na regale codziennie przykuwała moją uwagę okładka francuskojęzycznej książki, gdzie na jasnobrązowym tle wyróżniały się wielkie zielone litery: Gerbert d'Aurillac. Nigdy jej nie wziąłem do rąk bo nie znam francuskiego. Kiedy niedawno dyrektor Teatru Polskiego w Bielsku-Białej Robert Talarczyk wspomniał o przygotowaniach do sztuki opartej na Mistrzu i Małgorzacie, postanowiłem przypomnieć sobie tę lekturę szkolną. I zatrzymałem się na fragmencie w którym Woland przedstawiał się jako tłumacz rękopisów Herberta z Aurillac. Wtedy przypomniała mi się okładka francuskiej ksiązki z Jerozolimy: Gerbert d'Aurillac, le pape de l'an mil. Sztuka teatralna podobnie jak Herbert z Aurillac obudziła we mnie kilka wspomnień, które rysuję jak własną i osobistą drogę krzyżową z Jeruszalaim - słowem i fotografią.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya II - Z szaleństwem na ramionach

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya III - Każdy inny, wszyscy równi.

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya IV - Rodzina jak Święty Kościół

&

W Jeruszalaim można doświadczyć „niezwykłej różnorodności" odmian Kościoła Chrześcijańskiego. Szczególnym przypadkiem „jedności" jest Bazylika Grobu Świętego, gdzie ważną rzeczą jest fakt kto ma klucze do świątyni. Bo kto otwiera i zamyka ten jest najważniejszy. I oto od setek lat klucze do bazyliki przechowuje ród Nuseibeh, wyznawców... islamu. W ręce tej rodziny trafiły one w 1192 roku za czasów panowania sułtana Saladyna, który w ten sposób chciał pogodzić różne frakcje chrześcijan walczące o prawo do opieki nad chrystusowym grobem. A ostatnio władze Jerozolimy nie potrafią namówić jej chrześcijańskich gospodarzy do remontu, bo ci kłócą się, do kogo należą najbardziej zrujnowane części kościoła. Problem w tym, że zarówno klasztor, na dachu jak i położona bezpośrednio pod nim kaplica (stanowiąca część bazyliki) są od kilkudziesięciu lat kością niezgody między dwoma Kościołami - prawosławnymi Koptami z Egiptu oraz Etiopii. Kiedy w 2002 r. Egipcjanin postawił krzesło pod celą Etiopa, ten uznał to za roszczenie terytorialne. W ruch poszły miotły, drewniane laski i garnki. Izraelskiej policji z trudem udało się przerwać bitwę, po której 11 mnichów trafiło do szpitala. Bazylika wewnątrz jest bardzo brudna. Sprzątanie posadzki za każdym razem wymaga bowiem międzywyznaniowych negocjacji, a odświeżanie ścian jest właściwie niemożliwe. Nad wejściem do bazyliki do dziś stoi drabina postawiona tam w 1892 r., kiedy katolicy i prawosławni zerwali plan wspólnej renowacji fasady. Ściągnięcie butwiejącej drabiny zostałoby dziś uznane za akt uzurpacji do kawałka muru nad wejściem.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya V - Wędrówka dusz od Arbatu do Jeruszalaim

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VI - Ten, który kocha, powinien dzielić los tego, kogo kocha.

&

Będąc w odwiedzinach u znajomego chasyda w ortodoksyjnej jerozolimskiej dzielnicy Mea Shearim, dałem mu w prezencie album z fotografiami jego rodzinnego polskiego miasta. Ucieszył się z ksiązki, po czym wziął czarny gruby niezmywalny mazak. Przewracał kartki albumu i wszędzie tam gdzie była postać lub twarz kobiety natychmiast ją zamazywał. Nie wolno bowiem pobożnemu Żydowi mieć w domu wizerunku innej kobiety poza swoją własną żoną. Później dowiedziałem się, że dwie ortodoksyjne gazety żydowskie usunęły dwie kobiety ze zdjęcia inauguracyjnego nowego izraelskiego gabinetu ministrów. "Yated Neeman" cyfrowo zamienił obie panie minister na dwóch mężczyzn, a "Shaa Tova" po prostu kobiety zamazała. We wspomnianej dzielnicy na murach wiszą plakaty które brzmią: „Córko Izraela, nie bądź jak bezrozumne bydle i nie wpatruj się w mężczyzn! Zachowaj skromność!". Kilkaset metrów od dzielnicy ortodoksów przed wejściem do nocnego klubu na ścianie graffiti przedstawiające prawie nagą smutną dziewczynę, która na koszulce ma napis: „Sprzedałam swoją duszę szatanowi i wszystko co mam to ten głupi, pieprzony t-shirt".

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VII - Jeruszalaim też chce się bawić

&

Chcecie się bawić?

Na skrzyżowaniu ulic Króla Jerzego V i Straussa murowane ogrodzenie świetnie nadaje się na wieszanie plakatów. Po lewej stronie na górze zaproszenie na bazar artystów i rolników w dzielnicy niemieckiej HaMoshava HaGermanit w każdy Jom Sziszi (piątek) w narodowym centrum kultury. Pod spodem zaproszenie na koncert reggae & punk-soul na którym zagra zespół "Al Haesz" ("na ogniu" celowo napisane z błędem) gość specjalny Kaszi. Po drugiej stronie, gdzie na tle flagi palestyńskiej jest zdjęcie Baracka Husseina Obamy z jakimś Arabem, napisano tak:

Ostrożnie! agent ASzaF-u (Organizacji Wyzwolenia Palestyny) w Białym Domu!

Przed wejściem na koncert, bazar artystów, do supermarketu, kina, teatru, etc. zawsze stoi ochroniarz z wykrywaczem metali (najczęściej żydowski emigrant z dawnego ZSRR). Po hebrajsku z akcentem rosyjskim każe otworzyć plecak, każdą torbę i sprawdza czy nie wchodzę z bronią lub materiałem wybuchowym.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VIII - Pocieszenie płaczących

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya IX - Jeruszalaim spala w ogniu dawne życie

&

W swoim CV mogę napisać, że przez 8 dni wiosną 2010 r. żyłem jak prawdziwy biblijny faryzeusz przestrzegając wszystkich 613 przykazań judaizmu. Zamieszkałem w przeddzień święta Paschy u znajomego (pochodzącego z Bielska) ultraortodoksyjnego chasyda. Cała religijna Jerozolima pieczołowicie sprzątała i wymiatała wszystkie okruszki chleba i kwasu by potem na ulicach miasta robić wielkie ogniska. Wrzucaliśmy okruszki i wszystko co kwaszone do ognia by spalić dawne życie i przygotować się koszernie do święta. Zdecydowałem się na takie życie, by wejść w to hermetyczne ultraortodoksyjne środowisko i zebrać materiały potrzebne do doktoratu. Osiem dni bez dostępu do techniki informacyjnej, prądu, wyłącznie w otoczeniu świętych ksiąg, surowych murów Jeruszalaim, setek przykazań i nakazów wypalały jak ogień moje wnętrze.

Czternastego dnia miesiąca Nissan stanął przed Piłatem więzień Ha-Nocri, oskarżony o bardzo poważne przestępstwa. Około 9 rano czternastego dnia miesiąca Nissan w Jeruszalaim, co roku na rogach ulic płoną ogniska.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya X - W oczekiwaniu na odcięcie głowy

&

Pierwszy raz w Jerozolimie byłem 16 lat temu. Mówiono o pomyśle szybkiego tramwaju łączącego wschodnią i zachodnią część miasta. Tory tramwajowe mają biec dół ulicą Jafską a potem Hebrońską obok doliny Gehenny. Do dziś Jaffa-street jest rozkopana i zakorkowana. Niektórzy mając dość tego remontu mówią z sarkazmem, że ulica jest w ciągłym remoncie od czasów Heroda Wielkiego. A jak w końcu uruchomią tramwaj, który sekretarzowi Massolitu odetnie głowę, to głowa sturla się wprost do doliny Gehenny. W Biblii dolina Gehenny jest symbolem bałwochwalstwa, kultu fałszywego boga, hańby, niegodziwości oraz najniższego poziomu piekła, z którego nie ma powrotu i do którego trafiają potępione dusze na wieczną mękę. I jakież było moje zdziwienie gdy po paru latach zobaczyłem, że na początku doliny Gehenny wybudowano nowoczesny Kinoplex! Teraz dusze potępione są skazane na oglądanie superprodukcji hollywoodzkich (z Nataszą w roli głównej) ! ...a na wschodnim krańcu Gehenny tradycyjnie jak przed tysiącem lat arabskie rodziny wyrzucają śmieci wprost przez okno.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XI - Biznes przybity do krzyża

&

Na Via Dolorosa (Droga Krzyżowa) w arabskiej dzielnicy starego miasta, kramy i sklepiki nachodzą na siebie. Oferują tysiącom pielgrzymów pamiątkę z ostatniej drogi męki Chrystusa. Dewocjonalia nie mieszczą się na półkach. W jednym kramie prawie pod samą bramą do Holy Sepulchre i meczetu Al-Aksa na środku sklepu usypana piramidka z małych „jezusków do żłóbka" z ceną wsadzoną w środek jak w ogórki. Właściciel nie pozwala mi fotografować piramidki, krzyczy za mną. Od kilku lat postęp biznesowy - gotowe zestawy dla pielgrzyma, w jednym opakowaniu: święty krzyżyk z drzewa oliwnego, święta woda z Jordanu, święta ziemia z Betlejem, święta ziemia z Nazaretu, święte kamyczki z Jeruszalaim, święty olej do namaszczania a święty obrazek i święta świeczka gratis. Na tych kiczowatych zestawach brakuje mi jeszcze napisu:

Made in China.

Żydzi nie handlują dewocjonaliami chrześcijańskimi. Trzymają się z daleka od krzyża. Nawet na karetkach pogotowia nie ma czerwonego krzyża, tylko czerwona sześcioramienna gwiazda Dawida.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XII - Jeruszalaim warte jest wszystko i nic

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XIII - Samotność odpoczynku

&

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XIV - Bulhakov & Jeruszalaim is dead

&

Wspominałem w poprzedniej notce o III tomie listów Witkacego do żony, już do kupienia:

http://www.piw.pl/sklep/witkiewiczbrlisty-zony-p-476.html

A ja zapraszam tych, którzy nie widzieli moich fabryk o Kazimierze Alberti na kolejną Fabrykę Sensacji do Teatru Polskiego. Tym razem specjalne spotkanie poświęcone wizytom Witkacego w Białej Krakowskiej i Bielsku. Z gościnnym udziałem najlepszego znawcy Witkiewicza prof. Janusza Deglera - wydawcy pism Witkacego. Podczas spotkania odbędzie się promocja III tomu listów Witkacego do żony.

Teatr Polski, 23 lutego, godzina 19.00