Jeden z tekstów dziennikarza Eliasza Kirszenbauma, członka zarządu Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Bielsku-Białej, datowany na 1968 rok:

„W rejonie Bielska-Białej wiele rodzin polskich narażało swe życie ratując Żydów od pewnej śmierci w obozach zagłady. Wśród nich wymieńmy chociaż Joannę Szymanek, zamieszkałą w Bielsku-Białej, która uratowała dwoje żydowskich dzieci; Pawła Dawida i jego żonę Reginę, którzy ukrywali kilku Żydów w piwnicy bunkrze w domu przy ul. Partyzantów 68. Dzięki temu uratowali się następujący Żydzi: Erwin Tieberger i jego żona Hilda oraz ich dziecko Renata, Sala Koniecpolska z córeczką Lilli z Sosnowca, Leopold Schneider, Ignacy Silberman, A.Goldbergerowa, Marysia Mazur. Małżeństwo dra. E. Fedorowiczów z Bielska-Białej uratowało podczas okupacji rodzinę Bleder. Jan Kulpa zam. w Bielsku-Białej i jego żona uratowali kilkunastu Żydów. Franciszka Czerniewicz, zamieszkała przy ul.Barlickiego uratowała Maksymiliana Szwarcbacha. Rozalia Porębska, Ignacy i Krystyna Wawak, Bolesław Blachura, Józef Hankus, dzieci i krewni wymienionych uratowali 9 Żydów m.in. Adelę Jurkowską-Zawadzką, Mońka Jurkowskiego, Elka Jakubowicza."

Niewiele mamy w mieście starych płyt nagrobnych. Powszechnie znane są dziecięce z elewacji katedry św.Mikołaja i rycerz z kościoła św.Stanisława w Starym Bielsku. Osoby, które czytały książkę o historii kościoła Trójcy Przenajświętszej przy ul.Sobieskiego poznały tekst inskrypcji kolejnej starej płyty nagrobnej, która odkryta w kościele została przeniesiona i zabezpieczona w okolicy plebani obok kościoła. Gdy dowiedziałem się o niej postanowiłem z dziećmi z pobliskiej szkoły podstawowej nr 2 Tow. Szkolnego im.Reja w ramach kółka historycznego, wybrać się na dziedziniec kościoła. Wykonaliśmy fotografie, odpisaliśmy (w miarę umiejętności) inskrypcję. Potem na kółku było odkrywanie ze słownikami tajemniczych łacińskich słów. Nie będę tu prezentował naszej wersji tłumaczenia :-)

Zamieszczone poniżej tłumaczenie wykonał dr Marceli Tureczek (serdecznie dziękuję!) dzięki wstawiennictwu pani Marty (Ave Viator!). Nieco różniące się tłumaczenie znajduje się we wspomnianej książce.
Co ciekawe jest to najprawdopodobniej jeden z ostatnich pochówków w kościele protestanta, bielskiego patrycjusza, Polaka i Ślązaka w 1654 roku, w którym ewangelicy musieli oddać kościół katolikom. Od kilku dni szczęśliwie nagrobek (już sklejony) czeka na renowację w muzeum.
Dla mnie ten nagrobek to bombowa ciekawostka w której zawiera się tygiel wielonarodowego i wielowyznaniowego miasta Bielska.

.

.

MEMORIAE POSTERITATI.
NOBILIS ERUDITISs: AC POLI
TICA SCIENTIA CULTISs: VIR
DOMINVS
GEORGIVS CENTNERVS
PATRICIVS BILICENSIS,
ANNO ,,15,,99,, NATUS ILLU
STRISs: RESPECTIVE MAG
NIF AC GENEROS DOMU
AC FAMILIAE LUBOMIERS
KIAN: HENKELIAN ZELEN
KIAN AE POLONOR AC SILESIOR
DIVERSO AC LONGO TEMPORE
A CONSILIIS, RATIONIB. AC PRO
VISIONIBUS METALLICIS; 3.Uxo
RU CONIUX 4. LIBEROR: PATER
ANNO 16,,54 DIE 7: OCTO
BRIS, AETATIS 56 ILLKUSCHI
DENATUS; SUB HOC CIPPO
[MORTALI]TATIS [E]XUVIAS / [RELIQ]VIT

.

Pamięci potomnym.
Nobilitowany erudyta i mądrość
polityczną czczący mąż.
Pan Jerzy Centner,
patrycjusz bielski,
urodzony w roku 1599, który
szanował wielkość i szlachectwo domu
oraz rodziny Lubomirskich,
Henkelów, Zelenki(ch/ów?).
Polak i Ślązak,
przez długi czas oddalony (w znaczeniu poza miejscem zamieszkania, urodzenia)
jako zarządca i administrator kopalni metalu (prawdopodobnie ołowiu).
Mąż 3 żon i ojciec 4 dzieci.
Zmarł 7 października w roku 1654,
w wieku 56 lat w Illkuschi (Olkuszu)
W tym grobowcu śmiertelne ciało pozostawił.

Czasami czytuję kolorowe gazety... tabloidy za 60 groszy...
przedwojenne...
kupiłem Światowid z 9 maja 1937 roku

W numerze między innymi:

Śmiertelny lot Ikara spadochroniarza amerykańskiego Clema Sohna, który eksperymentował ze skrzydłami ale niestety z wysokości 3 tys. metrów nie udało mu się poszybować na wymyślonych przez siebie skrzydłach. 200 tys. osób patrzyło jak spada...

.

Reklama mydła Palmolive (strrraszna):

Pogrzeb sławnego Michała Drzymały:

.

...czy reportaż z otwarcia „nowej wielkiej placówki przemysłu polskiego w Bielsku". Otwarcie Zakładów Przemysłu Lnianego "Wilamowice" Kazimierza Krzyżanowskiego (300 krosien).

.Na fotografii:
1.Maria Rembausek, 2. Ppłk. Zakrzewski Szef Sztabu, 3. Córka właściciela Zakładów p. Ada Krzyżanowska, 4. Syn właściciela - Stanisław Krzyżanowski, 5. Radca wojewódzki Kmita, 6. Właściciel Kazimierz Krzyżanowski, 7. Ppłk. Kustroń, 8. Dr Saloni - wicewojewoda śląski, 9. Dr Bocheński starosta bielski, 10. Dr Przybyła, burmistrz m. Bielska 11. Płk. Dębiński 12. inż. O. Deutsch, 13. Dr Aulich, 14. Dr Wenzel.

.

Na fotografii:

1. kpt. Szczerbaniewicz, 2. dyr. Izby Przemysłowej w Bielsku dr Teofil Adamecki, 3. dyr. Banku Gospodarstwa Krajowego Oddział Biała Niziński, 4. przemysłowiec inż. O Deutsch, 5. ppłk. Feliks Kamiński, 6. płk. Manowarda, 7. płk. Dębiński, 8. radca wojewódzki Kmita, 9 dyr. Banku Polskiego w Bielsku Mieczysław Anczakowski, 10. burmistrz Bielska dr Wiktor Przybyła, 11. starosta bielski dr Władysław Bocheński, 12. wice-wojewoda śląski dr Tadeusz Saloni, 13. wice-starosta bielski dr Medwecki, 14. przemysłowiec Edward Zajączek, 15. właściciel zakładów "Wilamowice" Kazimierz Krzyżanowski, 16. naczelnik Urzędu Skarbowego w Białej radca Lemański, 17. Inspektor pracy w Bielsku inż. Kimmel, 18. dyr. Jasiewicz, 19. dowódca Garnizonu Bielsko - Biała ppłk. Józef Kustroń, 20. przemysłowiec z Bielska dr Aulich, 21. starosta bialski dr Stanisław Alberti, 22. ks. kapelan mjr Bronisław Nowyk, 23. mjr Grabowski.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Autorką fotografii jest Tamara Ratajczak www.fotorazdwa.pl

ps. po spotkaniu, w czasie nocnej rozmowy w kawiarni "pod sceną" oberwało mi się, że opowiadałem o pikantnych fragmentach twórczości Kazi Alberti a nic nie zacytowałem... Obiecuję poprawę i 10 lutego będą teksty starościny dla widzów dorosłych. Ha!

Polecam najnowsze wydawnictwo Muzeum w Bielsku-Białej:

Bielsko i Biała na dawnych widokówkach w czasach monarchii Austro-Węgierskiej (do 1918 roku)

oraz

Bielsko i Biała na dawnych widokówkach w czasach II Rzeczpospolitej (1918-1939)

Są to dwa zestawy pięknie reprodukowanych pocztówek wraz z książeczką, w której znajduje się dokładny opis widoków miasta. Teksty są także w języku angielskim i niemieckim.

Poza tym w poniedziałek 19 stycznia o godzinie 17-tej w Książnicy Beskidzkiej promocja zachwalanej już od tygodni książki pani dr EwyJanoszek "Architektura przemysłowa Bielska i Białej w latach 1806-1939" wydanej w ramach serii wydawniczej Biblioteka Bielska-Białej. Zachęcam do uczestnictwa w spotkaniu.

Moim widzom ostatnich spotkań w ramach Fabryki Sensacji uprzejmie przypominam, że jeśli ktoś chce zapoznać się z twórczością Kazimiery Alberti niech wyśle email.