jacekproszyk.blog.bielsko.pl | Jacek Proszyk

Co ma wsp�lnego Bielsko-Bia�a z K�nigsh�tte

Thu, 17 May 2012 22:00:00 +0000

Jestem w niezr�cznej sytuacji, bo w tutejszym teatrze od 5 lat przygotowuj� parateatralne opowie�ci o historii miasta i mog� by� pos�dzonym o stronniczo�� w podej�ciu do omawianego tematu. Jednak ubolewam, �e lepsi ode mnie historycy nie mogli, b�d� nie zgodzili si� wyst�pi� publicznie. Przez ostatnie 5 lat dyrektor teatru Robert Talarczyk, nigdy nie ingerowa� w tre�� i charakter przygotowywanych przeze mnie opowie�ci. Podobnie i teraz, przedstawiam spojrzenie na problem wy��cznie z mojej perspektywy i moich umiej�tno�ci analizy zebranych dokument�w. Wiecie Pa�stwo, �e specjalizuj� si� g��wnie w historii �yd�w w naszym mie�cie, zatem musia�em si� specjalnie przygotowa� i przegl�dn�� literatur� i archiwalia, by przedstawi� ich wyniki. I w zwi�zku z tym, zamiast w�asnych analiz dotycz�cych 1945 roku przytocz� cytaty odnalezione w materia�ach �r�d�owych.

Sztuka „Mi�o�� w Königshütte" wywo�a�a bardzo wielki odzew. Raczej nie pozostawia widza oboj�tnym i wyzwala konieczno�� opowiedzenia si� po kt�rej� ze stron. Echo, jakie pojawi�o si� w naszym mie�cie po pokazaniu przedstawienia, dotyczy wa�kowanego od lat problemu „o wy�szo�ci niezale�nego podbeskidzkiego Bielska-Bia�ej nad czarnym G�rnym �l�skiem", b�d� „o wy�szo�ci �l�skiej to�samo�ci Bielska-Bia�ej nad wyimaginowanym Podbeskidziem". Tym tematem zajmowa� si� nie b�d� i nie zamierzam, bo uwa�am, �e dzi� prowadzi on tylko do �lepej uliczki, gdzie nie ma zwyci�zcy ani pokonanego. S�dz�, �e obecne miasto i jego mieszka�cy nie s� tak silni i niezale�ni, by umieli stworzy� now� i powa�an� przez inne regiony to�samo��, jak� mia�oby by� Podbeskidzie. Podobnie, uwa�am, �e pomimo wielu stara� zwolennik�w �l�sko�ci Bielska, nie uda im si� tu (a tym bardziej w Bia�ej) przywr�ci� dumy przynale�no�ci do geograficznego i historycznego �l�ska (na �l�sku Cieszy�skim silniej zwi�zanym z dawnym �l�skiem Austriackim ze stolic� w Opawie ni� �l�skiem Pruskim). Bo nie ma ju�, zmiecionej przez II wojn� �wiatow� rdzennej ludno�ci uto�samiaj�cej si� ze �l�sko�ci� miasta, kt�re wraz z powiatem bielskim i cieszy�skim stanowi�o przed wojn� wa�n� i spor� terytorialnie cz�� autonomicznego wojew�dztwa �l�skiego. Walka mi�dzy stronnictwem „�l�zakowskim" a „podbeskidzkim" - cz�sto na brutalne anonimowe komentarze internetowe - jest moim zdaniem biciem piany, kt�re nic nam dobrego nie przyniesie. Nieistotne jest tak�e dla mnie, w jaki spos�b przez tych wyznawc�w zostan� zaszufladkowany w niniejszej dyskusji. Si�� miasta Bielska-Bia�ej by�o jego otwarcie na ludzi, kt�rzy chcieli przyczynia� si� do rozwoju miasta bez wzgl�du na ich przynale�no�� etniczn� czy religijn�. Tolerancja i liberalizm pozwala�y emigrantom z Saksonii, Badenii-Wirtembergii, W�gier i G�rnych W�gier (S�owacji), Czech, Moraw, Chorwacji, Austrii, Galicji, Francji i innych rejon�w �wiata, dobrze czu� si� w naszym mie�cie. Zatem zrobienie na si�� z naszego miasta jednorodnego tworu �l�skiego czy podbeskidzkiego b�dzie wbrew jego historycznej naturze.

Wracaj�c do sztuki i miasta w 1945 roku, moim zdaniem sednem przes�ania sztuki w odniesieniu do naszego miasta jest cierpienie i �mier� zadane nies�usznie, jak i wzajemne niezrozumienie autochton�w i przyby�ych osiedle�c�w, kt�rzy uwa�ali si� za „lepszych" Polak�w od miejscowych. �atwiej nam w Bielsku-Bia�ej by�o zaprezentowa� na deskach teatru spektakl Artura Pa�ygi pt. „�yd", m�wi�cy o trudnych relacjach polsko-�ydowskich, bo problemy pokazane w spektaklu w wi�kszo�ci nas nie dotyczy�y. To do Bielska trafi�o w latach 1945-1948 kilka tysi�cy �yd�w, kt�rzy w centralnej i wschodniej Polsce nie czuli si� bezpiecznie. A po pogromie kieleckim, bielski przewodnicz�cy Komitetu �ydowskiego w li�cie w sprawie przej�cia sierot �ydowskich z Kielc pisa�, �e w Bielsku b�d� bezpieczne, bo w tym mie�cie nikt nie uwierzy w bajki o �ydowskich mordach rytualnych. Na najwa�niejszej wystawie dotycz�cej Holocaustu w Jerozolimskim Yad Vashem, w dziale po�wi�conym 1945 roku s� zdj�cia z bielskiego �ydowskiego Domu Sierot podpisane: „w tym miejscu czuli�my si� bezpiecznie". Zatem spektakl „�yd" nas tak nie bola� i wtedy nie by�o dyskusji o tym, �e lepiej wystawi� go np. w Kielcach ni� w Bielsku-Bia�ej. Nomen omen ten bielski �ydowski Dom Sierot mia� swoj� fili� w Chorzowie.

Natomiast na spektakl „Mi�o�� w Königshütte" zareagowa�o bardzo wiele os�b, w tym pose� na Sejm RP i Prezydent Miasta. Reakcja ta i poznanie historii miasta w 1945 roku pokazuje mi jedno. Czy chcemy czy nie chcemy, to mamy trupa w szafie. I je�li tylko skupimy si� na przepychankach �l�sko-podbeskidzkich to znaczy, �e trup w szafie pozostanie i problem nie zostanie rozwi�zany. Zbyt d�ugo brutalne obej�cie si� wojennej i powojennej historii z miejscow� ludno�ci� by�o tematem tabu i mo�e dlatego tak dzi� boli.

Jacek Krywult, prezydent Bielska-Bia�ej mia� powiedzie�, �e temat pokazany w sztuce: „w naszym mie�cie jest nieznany. To temat znany na �l�sku. Dziwi mnie, �e tak� sztuk� wystawia si� u nas, a nie w miejscu, kt�rego ona dotyczy. Uwa�am, �e je�li kto� chcia� wystawi� tak� sztuk�, powinien to zrobi� na �l�sku." (cyt. Dziennik Zachodni z 24.04.2012). Osobi�cie nie mam �alu do Prezydenta Miasta, za t� wypowied�, bo nigdy nie kry� si� z tym, �e nie jest rodowitym bielszczaninem i jako kresowianin mo�e nie zna� historii miasta. Natomiast, gdy ju� wystosowano oficjalne pismo w tej sprawie do dyrektora teatru, to niewiedz� i zupe�n� ignorancj� wykazali si� jego doradcy, kt�rzy list ten redagowali. Bowiem, niestety, czy tego chc� czy nie, jest to temat, kt�ry dotyczy Bielsko i Bia�� i to nawet bardzo. I czy chc� tego czy nie, to Bielsko geograficznie, historycznie a obecnie i administracyjnie, znajduje si� na �l�sku. Mogli przed napisaniem listu spojrze� do wydanej rok temu na zlecenie i za pieni�dze ratusza Monografii, gdzie mo�na przeczyta�: „(...) w sprawozdaniu rocznym Miejskiego Urz�du Bezpiecze�stwa Publicznego Bielsko za miesi�ce od marca do grudnia 1945 r. pokazuj�ce skal� mechanizmu terroru politycznego tylko w samym Bielsku: Zatrzymano w sumie 3374 osoby, w tym w podziale narodowo�ciowym: I grupa DVL (volkslisty) - 120, II grupa DVL - 1433, III grupa DVL - 812, IV grupa - 9, Polak�w - 291, obyw.niemieckich - 275, VD z Gen.Gubernii - 232, S�owak�w - 2, Ukrai�c�w - 82, obyw.austriackich - 32, (...) obyw.czeskich - 27. Wys�ano do obozu w Mys�owicach i �wi�toch�owicach wzgl�dnie do O�wi�cimia do 11 maja 1945 r. 1687 os�b.(...) W Bielsku maltretowanie odbywa�o si� za pomoc� pa�ek gumowych, rzemieni sk�rzanych i uderze� pi�ci� w twarz. Kiedy jeden z zatrzymanych wzbrania� si� przed podpisaniem protoko�u, obci��aj�cego go przynale�no�ci� do zwi�zku niemieckiego, zagro�ono aresztowaniem jego i rodzic�w, innego skatowano na �mier� bo nie chcia� si� przyzna� do przynale�no�ci do NSDAP."(cyt. Monografia Bielska-Bia�ej, tom. IV s.424-425). Dalsza cze�� tekstu m�wi o utworzeniu w Bielsku, potem Jasienicy i Mikuszowicach, obozu pracy. Polecam zreszt� ca�y rozdzia� wspomnianego opracowania. Wed�ug bada� IPN obywatele Bielska, Bia�ej i tutejszego powiatu byli trzeci� co do wielko�ci grup� wi�ni�w oboz�w pracy w 1945 r. Jak wida� cho�by z tego tekstu temat sztuki jak najbardziej Bielska-Bia�ej dotyczy.
Kolejny dow�d na to, �e rzecz dotyczy naszego miasta, znajduje si� w Archiwach Pa�stwowych. Akta opisuj�ce pierwsze miesi�ce 1945 roku, deportacje obywateli Bielska i Bia�ej oraz okolicznych gmin do oboz�w pracy przymusowej w Jaworznie, �wi�toch�owicach-Zgodzie, Mys�owicach czy Wadowicach, wysiedlenia os�b deklaruj�cych si� jako Niemc�w b�d� uznanych jako Niemc�w oraz dokumentacja rehabilitacyjna i skargi na dzia�alno�� Armii Czerwonej znajduj� si� w Archiwum Pa�stwowym w Bielsku-Bia�ej, zesp� nr 5 Starostwo Powiatowe w Bielsku oraz Archiwum Pa�stwowym w O�wi�cimiu, zesp� nr 131 Starostwo Powiatowe w Bia�ej Krakowskiej (sygn. 54 a, b, c, i sygn. 62 a, b, c, d). Dodatkowo polecam uwadze akta Archiwum Pa�stwowego w Katowicach, zesp� Urz�du Wojew�dzkiego w Katowicach po 1945 oraz ponownie z zasob�w Archiwum Pa�stwowego w O�wi�cimiu zesp� o nazwie: Przymusowy Ob�z Pracy Je�c�w Wojennych w Jawiszowicach przy Kopalni Brzeszcze. Nim przejd� do szczeg�owego omawiania znajduj�cych si� tam dokument�w, konieczne jest wprowadzenie do tematu polityki narodowo�ciowej na terenach w��czonych do Rzeszy po 1939 r. Miasto Bia�a zosta�o nazwane Bielitz Ost i po��czone z Bielskiem (Bielitz), kt�re wraz z ca�ym G�rnym �l�skiem zosta�o w��czone do III Rzeszy znajduj�c si� w Prowincji G�rno�l�skiej ze stolic� w Katowicach.

Oto jak polska ludno�� miejscowa radzi�a sobie w czasie II wojny. D�ugoletnie do�wiadczenia walki z Niemcami na G�rnym �l�sku nakazywa�y w okresach szczeg�lnie niebezpiecznych stosowa� taktyk� ochronn�. Fakt podania narodowo�ci polskiej w spisie ludno�ci nie zawsze by� przez w�adze uwzgl�dniany. Tak by�o ju� wiosn� 1940 r. przy przymusowym poborze do wojska niemieckiego. W pa�dzierniku 1941 r. w armii hitlerowskiej na 41 000 os�b pochodz�cych ze �l�ska tylko 815 mia�o ustalon� narodowo�� niemieck�. Zar�wno przy poborze do wojska, jak i przy innych istotnych dla Rzeszy sprawach nie mia�o znaczenia takie lub inne o�wiadczenie ludno�ci polskiej, ale interesy Rzeszy i decyzja w�adz hitlerowskich, wynikaj�ca z faktu okupacji. Rejestracj� wojskow� obj�ci zostali wszyscy, niezale�nie od tego, jak� podali narodowo��. Osoby nie posiadaj�ce niemieckiej przynale�no�ci narodowej starano si� zatrzyma� w hitlerowskim wojsku za wszelk� cen�, a zwolnienie ich z Wehrmachtu przeci�ga�o si� do ko�ca wojny. Inna rzecz, �e wyniki spisu mog�y myli� zar�wno w�adze niemieckie, jak i polsk� opini� publiczn�. Postawa polskiej ludno�ci G�rnego �l�ska w spisie policyjnym by�a warunkowana wzgl�dami politycznymi, maj�cymi na celu uchronienie ludno�ci od wyniszczenia. By�a to gra polityczna, a nie mo�e gra� politycznie cz�owiek, kt�ry nie wie, o co gra. Gra�a ta ludno�� o ocalenie siebie i swojej polsko�ci, jak r�wnie� o to, by zapobiec wysiedleniom, bo obawiano si�, �e je�li akcja masowych wysiedle� obejmie �l�sk, tak jak obj�a Wielkopolsk�, to jeszcze bardziej powi�kszy si� liczba g�oduj�cych w Generalnej Guberni. We wrze�niu 1940 r. H.Himmler, Reichsführer SS i komisarz Rzeszy do umacniania niemczyzny, wyda� rozporz�dzenie w sprawie przebadania i wyodr�bnienia ludno�ci obszar�w wschodnich wcielonych do Rzeszy, wprowadzaj�ce niemieck� list� narodowo�ciow� na tych obszarach (niem. Deutsche Volksliste DVL). (cytat za: M. Sobczyk, Problem narodowo�ci polskiej na G�rnym �l�sku w latach II wojny �wiatowej, w: �l�skie Studia Historyczno-Teologiczne XVIII 1985).

Wszystkie osoby mieszkaj�ce na G�rnym �l�sku by�y zobowi�zane do wype�nienia kwestionariuszy. Osoby, kt�re nie chcia�y okre�li� si� jako pochodzenia niemieckiego, musia�y uzasadni� sw�j wyb�r - specjalne komisje analizowa�y wpisy na list�. Do komisji zg�asza�y si� rodziny z dzie�mi, przyjmowano w kolejno�ci wed�ug ulic. Komisja sprawdza�a, czy dana osoba jest pochodzenia aryjskiego, oraz przepytywano dzieci w jakim j�zyku m�wi si� w ich domu. Poza DVL mieli znale�� si� Polacy, kt�rzy nie zostali obywatelami III Rzeszy. W 2 po�owie 1944 dla os�b, kt�re odm�wi�y wpisania na DVL wprowadzono kar� �mierci. Otrzymanie III grupy DVL (1,02 mln os�b) by�o dla �l�zak�w ochron� przed wi�zieniem lub obozem koncentracyjnym. Wed�ug zachowanych, niepe�nych danych dla powiat�w rejencji katowickiej (jednostka administracyjna utworzona przez Niemc�w) do poszczeg�lnych grup volkslisty wpisano ok. 90% mieszka�c�w. Na G�rnym �l�sku wpisano na DVL 1,45 mln os�b, w tym zakwalifikowano do I grupy 8,3%, do II grupy 17,2%, do III grupy 70,3% i do IV grupy 4,2% (stan z ko�ca 1942 r.).
Do III grupy zaliczano na r�nych terenach r�ne grupy narodowo�ciowe. W rejencji opolskiej i katowickiej (zatem i w Bielsku) do III grupy miano zaliczy� osoby z mieszaniny ludno�ciowej sk�adaj�cej si� z „Wasserpolen", czyli „G�rno�l�zak�w", lub z „Schlonsacke", tj. tzw. „�l�zakowc�w". Zapisani do III lub IV grupy niemieckiej listy narodowo�ciowej, maj�cy niemieck� przynale�no�� pa�stwow� do odwo�ania, wi�c ludno�� G�rnego �l�ska, uznana z g�ry przez hitlerowc�w jako niemiecka lub niemieckiego pochodzenia, w rzeczywisto�ci traktowana by�a jako ludno�� maj�ca tylko s�u�y� niemczy�nie, ale nie posiada� pe�ni praw. Niemiecka machina wojenna i wojenno-gospodarcza potrzebowa�a coraz wi�cej ludzkich si�, st�d naciski na ludno�� miejscow� oraz jej wyzysk by�y coraz wi�ksze. Tragizm po�o�enia ludno�ci G�rnego �l�ska charakteryzuje fragment popularnego wtedy wiersza:

Nie podpiszesz - twoja wina
Zaraz Ci� wezm� do O�wi�cimia,
A gdy si� podpiszesz ty stary o�le
Zaraz Ci� Hitler na Ostfront po�le!

Na wschodni front sz�o si� r�wnie� bez podpisania listy narodowo�ciowej, o czym �wiadcz� dokumenty Wehrmachtu, kierowane do w�adz policyjnych w sprawie s�u�by wojskowej �o�nierzy nie posiadaj�cych niemieckiej przynale�no�ci pa�stwowej i wr�cz twierdz�cych, �e s� Polakami. Akcja „Deutsche Volksliste", jak i inne akcje i zarz�dzenia Niemc�w, spos�b ich przeprowadzania, utwierdza�y miejscow� ludno�� w przekonaniu, �e nie jest wa�ne, co si� podpisze lub nie podpisze, bo Niemcy i tak - niezale�nie od intencji podpisuj�cego - podejm� korzystn� dla siebie decyzj�. Ludno�� kwitowa�a to stwierdzeniem: „Jak chc�, to im to napisza, jo smola na nich, jo i tak jest Polok". Wpisami rz�dzi�o przekonanie: „...to jest od pocz�tku wojny na kant... fto kogo lepiej kantnie. �oni te Volksdeutsze nos cyganili przez 20 lot, byle kaj nale�eli ty� i do zwi�zk�w, terozki za� my muszymy to samo". Na G�rnym �l�sku (zatem i w Bielsku) rzeczywistym plebiscytem za polsko�ci� lub niemiecko�ci� w czasie wojny nie by� wpis na list� narodowo�ciow� niemieck�, lecz postawa przed wpisem i po wpisie. Po zako�czeniu wojny w�adze polskie mia�y w�tpliwo�ci, w jakiej mierze ludno�� l�ska jest ludno�ci� polsk�. Do klasyfikacji ludno�ci pod wzgl�dem narodowo�ciowym brano jako miar� hitlerowskie ustawodawstwo, hitlerowskie spisy, grupy Volkslisty i zaszeregowanie os�b do nich. Nie to, co twierdzi�a ludno��, ale ustalenia w�adz hitlerowskich w stosunku do tej ludno�ci obowi�zywa�y nadal. Nie pytano, jak si� cz�owiek w czasie okupacji zachowa�, lecz pytano, do jakiej grupy zosta� zaliczony. Je�li za� pytana osoba twierdzi�a, i� w og�le nie zosta�a wpisana na niemieck� list� narodowo�ciow�, to jej nie wierzono. Post�powanie takie wywo�a�o psychiczny i polityczny szok. Uratowana ludno�� zosta�a napi�tnowana jako rzekomi zdrajcy i sprzedawczyki. (cytat za: M. Sobczyk, Problem narodowo�ci polskiej na G�rnym �l�sku w latach II wojny �wiatowej, w: �l�skie Studia Historyczno-Teologiczne XVIII 1985).

Ludno�ci na �l�sku nie rozumiano i nawet nie chciano zrozumie�, �e nie z w�asnej woli zosta�a uznana za Volksdeutsch�w, lecz z woli hitlerowc�w - w odmiennych warunkach i przy odr�bnych za�o�eniach, inaczej ni� w pozosta�ych cz�ciach Polski. Tworzony rozmy�lnie obraz �l�zaka-zaprza�ca by� na r�k� tym, kt�rzy szukali mo�liwo�ci zabezpieczenia dla siebie korzy�ci maj�tkowych, a jeszcze bardziej m�tom i szabrownikom z wojew�dztw centralnych, wkraczaj�cym wraz z wojskiem dla zdobycia �up�w wojennych, nie licz�cym si� z faktem, kto jest ofiar� grabie�y. Szabrownicy odnosili si� wrogo i bezczelnie w stosunku do ludno�ci miejskiej, traktuj�c j� jako ludno�� niemieck�. Element nap�ywowy nadal nie mo�e zrozumie�, �e proces�w trwaj�cych wieki nie da si� zniwelowa� na zawo�anie ze skutkiem natychmiastowym i to jeszcze w bardzo niesprzyjaj�cych warunkach. Zreszt� trudno si� dziwi� nawet ludziom niezorientowanym w zagadnieniach �l�ska, zw�aszcza ich postawie i os�dowi �l�zak�w, skoro ustawodawca w dekrecie z dnia 28 II 1945 r. o wy��czeniu ze spo�ecze�stwa polskiego wrogich element�w (DzURP nr 7, ροz. 30, oraz w wydanej p�niej w dniu 6 V 1945 r. DzURP nr 17, ροz. 96) przyjmowa� stan narodowo�ciowy na �l�sku ustalony przez hitlerowc�w dla realizacji ich polityki, podbudowanej nie tylko interesem Niemiec hitlerowskich, lecz r�wnie� zasadami polityki rasistowskiej. Zasady rasizmu i cele polityki hitlerowskiej by�y podstaw� niemieckiej listy narodowo�ciowej i podzia�u ludno�ci na cztery grupy. Nie chciano i nie umiano zrozumie�, �e polskie ustawodawstwo mimo woli kontynuuje w polityk� hitlerowsk�. W tej bowiem sytuacji prawnej ca�a ludno�� wpisana na niemieck� list� narodowo�ciow� z mocy prawa znalaz�a si� w stanie podejrzenia karnego, �e pope�ni�a zdrad� lub naruszy�a interes narodu polskiego albo jej zachowanie nie da�o si� pogodzi� z polsk� odr�bno�ci� narodow�. W my�l postanowie� § 10 Rozporz�dzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 25 V1945 r. w sprawie rehabilitacji os�b wpisanych do trzeciej i czwartej grupy niemieckiej listy narodowo�ciowej (tzw. Leistungs-Pole oraz p. 4 i 5 Obwieszczenia Wojewody �l�sko-D�browskiego z dnia 3 VII 1945 r. Dziennik Wojew�dzki nr 16, ροz. 219) ca�e wojew�dztwo �l�skie w granicach z dnia 1 IX 1939 r. uznano za obszar stosowania przymusu. Obywatele wpisani do 3 lub 4 grupy niemieckiej listy narodowo�ciowej, kt�rzy uko�czyli 14 lat, powinni byli z�o�y� deklaracj� wierno�ci narodowi i demokratycznemu pa�stwu polskiemu. W�adza administracyjna, przyjmuj�c deklaracj�, wydawa�a sk�adaj�cemu odpowiednie za�wiadczenie. Wydanie za�wiadczenia nie wy��cza�o mo�liwo�ci stawiania zarzut�w w ci�gu 10 lat i wszcz�cia post�powania rehabilitacyjnego przed s�dem w trybie post�powania karnego z obostrzeniami na niekorzy�� osoby obj�tej post�powaniem rehabilitacyjnym. Kto nie z�o�y� deklaracji w terminie, podlega� skutkom takim, jakie wynika�y z postanowie� s�dowych, nie uwzgl�dniaj�cych wniosk�w o rehabilitacj�. Mimo stwierdzenia urz�dowego, �e w ca�ym by�ym wojew�dztwie �l�skim w granicach z dnia 1 wrze�nia 1939 r. by� stosowany przez okupanta powszechnie przymus przy wpisywaniu na niemieck� list� narodowo�ciow�, sytuacja prawna prawie 90% rodzimej ludno�ci tego obszaru pozostawa�a niepewna, a skutki ewentualnego post�powania rehabilitacyjnego w wypadku negatywnego postanowienia s�du karnego by�y tak gro�ne, i� robi�y wra�enie zemsty, a nie kary. Ten stan rzeczy wzbudza� u ludno�ci poczucie niepewno�ci i przed�u�aj�cej si� tymczasowo�ci ich statusu prawnego, co przy �wczesnym stanie migracji, przesiedle� z by�ych wschodnich obszar�w Polski, nap�ywu ludno�ci z obszar�w centralnej Polski, napi�� politycznych i ci�gle jeszcze bardzo �ywych emocji spowodowanych wojn�, polityk� okupant�w i strat� najbli�szych, jak r�wnie� przez niezrozumienie specyficznych i odmiennych warunk�w �l�ska w czasie okupacji wywo�a�o prze�wiadczenie wyrz�dzenia krzywdy i odrzucenia przez cz�� spo�ecze�stwa polskiego. M�wiono z gorycz�: „Niemcy uwa�ali nas za Polak�w, Polacy za Niemc�w albo zdrajc�w, kim w ko�cu jeste�my?" R�wnie� biskup katowicki ks. Stanis�aw Adamski, powr�ciwszy z wysiedlenia, zaj�� stanowisko w sprawie sposobu rehabilitacji os�b wpisanych na niemieck� list� narodowo�ciow�; w pi�mie z dnia 14 VI 1945 r. udzieli� w�adzom informacji i zapozna� z faktami nie znanymi og�owi spo�ecze�stwa polskiego spoza �l�ska. (M. Sobczyk, Problem narodowo�ci polskiej na G�rnym �l�sku w latach II wojny �wiatowej, w: �l�skie Studia Historyczno-Teologiczne XVIII 1985)

Biskup Adamski bra� pod uwag� takie okoliczno�ci, jak: potrzeba zachowania ludno�ci polskiej na G�rnym �l�sku wobec zamiar�w zniszczenia wszystkich Polak�w przez okupanta; utrzymanie Polak�w na miejscu, przy ich przedsi�biorstwach i miejscach pracy; zachowanie od zniszcze� g�rno�l�skiego przemys�u (kopal�, hut i fabryk), a nast�pi�oby to niechybnie w 1945 r., gdyby na stanowiskach kierowniczych oraz na stanowiskach majstr�w i sztygar�w pracowali sami Niemcy. Sta�o si� to mo�liwe w�a�nie w konsekwencji zaaprobowania rad, jakich biskup Adamski udziela� swoim kap�anom i wiernym w zwi�zku z Volkslist�. Biskup nie chcia� jednak wzi�� na siebie jakiejkolwiek odpowiedzialno�ci za rady udzielane Polakom na �l�sku, by podpisywali Volkslist�. Dlatego zdecydowa� si� przed�o�y� spraw� dw�m zasadniczym instytucjom, wa�nym i miarodajnym w�wczas dla narodu polskiego, a mianowicie: Stolicy Apostolskiej i rz�dowi londy�skiemu, na czele kt�rego sta� premier gen. W�adys�aw Sikorski. Wielu historyk�w czas�w wsp�czesnych podaje te informacje, lecz nie wszyscy wiedz�, i� biskup otrzyma� odpowied� od tych dw�ch instytucji, nie znaj� te� tre�ci obu odpowiedzi. Dlatego warto j� tu przedstawi�. Ot� odpowied� Stolicy Apostolskiej przekazana zosta�a z Sekretariatu Stanu w formie ustnej przez nuncjusza apostolskiego w Berlinie, Orseniga, kanclerzowi kurii katowickiej, p�niejszemu kanonikowi i pra�atowi, Hilaremu Gwo�dziowi. Nuncjusz apostolski niech�tnie przekazywa� odpowied� Sekretariatu Stanu. Niemniej stanowisko Stolicy Apostolskiej wyra�a�o si� w tym, �e biskup mo�e radzi� Polakom podpisanie Volkslisty. Sedno sprawy Stolica Apostolska widzia�a w analogii maskowania si� �o�nierzy przed wrogiem, u�ywania ochronnych kolor�w itd., by nieprzyjaciel ich nie zauwa�y�. Nikt bowiem nie nara�a si� na bezpo�redni obstrza�, je�eli tego nie wymaga wi�ksze dobro. Chocia� decyzji na pi�mie nie by�o, Stolica Apostolska postawi�a spraw� do�� jasno. Rz�d londy�ski natomiast kilkakrotnie og�asza� przez radio BBC, �e Polacy na �l�sku mog� podpisywa� Volkslist�. Komunikaty te by�y nadawane kilkakrotnie. Polacy je s�yszeli mimo zak��cania odbioru przez Niemc�w. Biskupowi o tym doniesiono. Wprawdzie odpowiedzi na pi�mie nie by�o, ale komunikaty radia BBC, zach�caj�ce G�rno�l�zak�w do podpisania Volkslisty, �wiadczy�y o tym, �e pytania biskupa dotar�y do Londynu. (Ks. Romuald Rak, Biskup Adamski a Volkslista, w: �l�skie Studia Historyczno-Teologiczne XVIII 1985)

Gdy przyszed� 1945 rok, w r�ce nowej w�adzy pod skrzyd�ami NKWD i UBP trafi�a pe�na kartoteka niemieckiej listy narodowo�ciowej z Bielska. Setki mieszka�c�w naszego miasta znalaz�y si� w obozach pracy dla Niemc�w w �wi�toch�owicach, Jaworznie, Mys�owicach i Wadowicach. Wtedy zacz�a si� tragedia. W Archiwum Pa�stwowym w Bielsku-Bia�ej, w zespole akt nr 5 (Starostwo Powiatowe w Bielsku) w teczkach sygn. 131-141, 153, 154 jest ogromna korespondencja zwi�zana z rehabilitacj� os�b maj�cych g��wnie III grup� DVL, cz�ci osadzonych w obozach pracy w �wi�toch�owicach, Jaworznie, Mys�owicach i Wadowicach. Oto przyk�ady:

Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 153, strona 6:

Do Starostwa Powiatowego
w Bielsku

Rada Narodowa i Urz�d Gminy w XXXX, prosi o zwolnienie ni�ej podanych os�b, kt�re Urz�d Bezpiecze�stwa wzgl. N.K.W.D. przytrzyma�o jako osoby podejrzane: (tu cztery nazwiska), obecnie znajduj� si� w obozie w O�wi�cimiu. Rada Narodowa i Urz�d Gminy stwierdza, �e wy�ej wymienieni obywatele pod wzgl�dem politycznym zachowywali si� nienagannie, mimo, �e nale�eli do tak ma�o znacz�cych zwi�zk�w niemieckich. Jeden z nich XXXXX zosta� pod gro�b� utraty maj�tku wci�gni�ty do wojska gdzie s�u�y� 2 lata. Wobec obywateli Polak�w w tutejszej gminie zachowywali si� jak Polacy i zas�uguj� w ca�ej pe�ni na to by przywr�cono im wolno��.

/podpisy/ 24.maj 1945

- - - - - - - - - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135, strona 13:

Bielsko, 21 wrze�nia 1945

Starostwo Powiatowe Bielskie

Do: Ob�z Karny w Mys�owicach

W za��czeniu zwraca si� 33 deklaracje wierno�ci z powiatu bielskiego celem uzupe�nienia wzgl�dnie wype�nienia nowych z zaznaczeniem dok�adnie grupy niemieckiej listy narod. i na podstawie jakiego dokumentu. R�wnocze�nie zaznacza si�, �e starostwo przeprowadza rehabilitacj� tylko dla os�b wpisanych do III i IV grupy Niemieckiej listy narod.

Za starost�
/podpis/
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135, strona 14:

Deklaracja wierno�ci

Podpisany (NAZWISKO IMI�) syn .................. urodzony ....... zamieszka�y ...........w czasie wpisania na niemieck� list� narodow� w XXXX o�wiadczam, �e zosta�em wpisany przez niemieckie w�adze okupacyjne do trzeciej grupy niemieckiej listy narodowej wbrew swej woli (pod przymusem). Pomny swej polskiej przynale�no�ci narodowej przyrzekam uroczy�cie dochowa� wierno�ci Narodowi i demokratycznemu Pa�stwu Polskiemu oraz sumiennie wype�nia� moje obowi�zki obywatelskie.
/miasto, data, podpis/

W aktach opr�cz deklaracji wierno�ci przesy�anych z oboz�w pracy s� tak�e pro�by o mo�liwo�� wype�nienia tych deklaracji, oto przyk�ad:

Urodzi�em si� XX.1921r. W marcu 1940 zosta�em przymusowo zabrany na roboty do Niemiec. Poniewa� mnie bardzo �le traktowano, ojciec m�j, bez porozumienia ze mn�, chc�c mi troch� ul�y�, przyj�� w 1942 r. Volkslist� nie tylko dla siebie, lecz i dla mnie jak r�wnie� dla matki i siostry. Otrzymali�my wszyscy III grup� do odwo�ania. Dla mnie skutek by� taki, �e pobrano mnie do wojska i musia�em s�u�y� do ko�ca wojny. Dosta�em si� w�wczas do niewoli angielskiej, zg�osi�em si� natychmiast jako Polak, ale dopiero w pa�dzierniku, po wielu trudno�ciach uzyska�em mo�no�� powrotu do domu. Tu zasta�em rozpaczliw� sytuacj�: ojciec umar� jeszcze w 1942, drugi brat starszy, kt�ry volkslisty nie przyj�� ukrywa� si� w lesie i sta� si� zupe�nym kalek�, mina urwa�a mu bowiem obie nogi. Stodo�a i p�oty zniszczone........

(�r�d�o: Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135, strona 141:

Ob�z Pracy
w �wi�toch�owicach

�wi�toch�owice 20.8.45

Do Starostwa Powiatowego w Bielsku

Zgodnie z rozporz�dzeniem nr 23 Min.Bezp.Publ. z dnia 2 sierpnia prosz� o wydelegowanie urz�dnika w celu odebrania deklaracji wierno�ci od wi�ni�w przebywaj�cych w tutejszym obozie posiadaj�cych III grup� na odwo�anie wzgl�dnie IV grup� niemieckiej listy narodowej. Deklaracje in blanco prosz� stawi� do dyspozycji.
Naczelnik Obozu
/ - Morel /

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135, strona 144:

dopisek bielskiego urz�dnika:
"Z powodu epidemi tyfusu plamistego akcji nie przeprowadzono. �wi�toch�owice dnia 5.IX.45 /podpis/"

dopisek z 22.XI.45:
"Ob�z pracy w �wi�toch�owicach przes�a� deklaracje wierno�ci poczt�"

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Archiwum Pa�stwowe w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 135, strona 237-238:

Uzasadnienie wniosku:
Na tzw Niemieck� list� Narodow� zostali�my oboje wpisani wbrew naszej woli i pod wyra�nym przymusem. Poniewa� oboje pochodzimy ze �l�ska Cieszy�skiego i znamy j�zyk niemiecki, byli�my uwa�ani za rzekomych niemc�w, albowiem okupant wysun�� twierdzenie, i� �l�zacy to niemcy a �l�sk to kraj niemiecki. To nastawienie mia�o zaci��y� na nas b.powa�nie. Do tego dochodzi u mnie jeszcze fakt, i� by�em inwalid� wojennym, czynnym w Zwi�zku Inwalid�w Polskich w Bielsku. Gdy kwestia tzw. Volkslisty sta�a si� na �l�sku i w Bielsku aktualna, zmuszano nas do jej przyj�cia, mimo i� na tzw. palc�wce nie podali�my si� za niemc�w, kt�rymi te� nigdy nie byli�my. Jednocze�nie dano nam do zrozumienia, i� w wypadku jej nie przyj�cia spotkaj� nas ostre represje do wywiezienia do obozu koncentracyjnego, zniszczenia rodziny itp. w��cznie. M�� otrzyma� III i ja III grup�. (...)

Spotykam si� z twierdzeniem, �e w Bielsku-Bia�ej nie by�o ludzi m�wi�cych o sobie, �e s� �l�zakami, a raczej okre�lali si� wy��cznie jako Niemcy czy Polacy. Podobne zdanie wyrazi� w ostatnim wywiadzie w Gazecie Wyborczej dr Janusz Okrzesik, cyt.: „Bielszczanie przed wojn� okre�lali si� nie jako �l�zacy, ale Niemcy, Polacy, �ydzi." Ot� je�li chodzi o �yd�w, to spora ich grupa, zw�aszcza w Bielsku, okre�la�a si� mianem „�l�scy �ydzi", chc�c wyrazi�, �e ich liberalne i asymilatorskie nastawienie odr�nia ich znacznie od polskich i galicyjskich wsp�wyznawc�w. Ale wr��my do �l�zak�w - chrze�cijan. Ot� znane s� historie o przedwojennych �l�zakowcach Ko�donia, znane historie ludzi, kt�rzy m�wili, �e nie s� ani Niemcami ani Polakami tylko po prostu „Jo je stela!". Ale mnie samego zaskoczy�o to, co zobaczy�em w kartach rejestracyjnych Niemc�w przeznaczonych do deportacji z powiatu bielskiego. Cytuj� dokumenty z Archiwum Pa�stwowego w Bielsku-Bia�ej, zesp�: Starostwo Bielsko nr 5, sygnatura nr 154, kwestionariusze od strony 14 do strony 22 (na uwag� zas�uguje pkt. 8 kwestionariusza):
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Kwestionariusz rejestracyjny niemc�w
podlegaj�cych wyjazdowi do Niemiec

/tu dane osobowe, zaw�d: rolnik pracuj�cy na roli/

Pkt. 8. Wyniki dochodze� wg. o�wiadczenia zg�aszaj�cego si�
a) czy o�wiadcza, �e jest narodowo�ci niemieckiej? NIE
Je�eli nie - to jakiej? �L�SKIEJ (uparcie innej nie chce zapoda�)
b) czy zna j�zyk polski? J�ZYK POLSKI ZNAM TAK JAK SI� MÓWI NA �L�SKU
Jakim j�zykiem pos�uguje si� w domu: - // -
c) czy nale�a� do partii wzgl. organizacji niemieckich:
NIE PRZYZNAJE SI� DO �ADNYCH ZWI�ZKÓW

/na ostatniej stronie/
Ostateczna decyzja:
Wobec danych o XXXXX jako rodzinie Niemieckiej nale�y wywie��.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Zatem to nie czyje� imaginacje i ideologiczne has�a, ale dokumenty archiwalne po�wiadczaj�, �e nawet na naszym podw�rku byli ludzie m�wi�cy po polsku, kt�rzy podawali narodowo�� l�sk�, odrzucaj�c niemieck�. Za co urz�dnik miejscowego urz�du i tak zapewnia� im szybk� i przymusow� przeprowadzk� do Niemiec. Po lekturze naszych miejscowych akt rehabilitacyjnych i kartotek os�b wyznaczonych do wyw�zki widz�, jak wielkie znaczenie mieli urz�dnicy miejscowych okolicznych gmin i bielskiego urz�du miejskiego. To nie NKWD i UB dyktowa�o zapisy w tych kartotekach, ale wsp�mieszka�cy, w�jtowie, radni gmin. By�y gminy, gdzie za nast�puj�ce podejrzenia wysiedlano ludzi, cytuj� (sygn. 154): „Ze wzgl�du na niepewne nastawienie, mo�e by� w przysz�o�ci szkodnikiem dla Pa�stwa Polskiego." „Te�ciowa znanego polako�ercy." „Za czas�w okupanta wyczuwa�o si� wrogie nastawienie do Polak�w." „W czasie okupacji nie by�a szkodliwa, a jaka b�dzie w przysz�o�ci - nie wiadomo!". By�y te� okoliczne gminy, jak na przyk�ad w Drogomy�lu, w kt�rym w�adze gminy broni�y w pismach wszystkich swoich obywateli, wstawiali si� za nimi, nawet tymi, kt�rzy mieli II grup� VL, prosz�c w�adze powiatowe w Bielsku, by dali im szans� a nie wysiedlali. (sygn. 154).

Pose� PiS Stanis�aw Pi�ta zasugerowa� na posiedzeniu rady miejskiej odwo�anie dyrektora Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej, mi�dzy innymi m�wi�c, �e "Za podatki polskie w Teatrze Polskim nie mog� by� urz�dzane antypolskie hece." (cyt. Dziennik Zachodni z 24.04.2012) Dzi�ki tej reklamie paru moich znajomych wybra�o si� do teatru. Szkoda, �e pose� nie zasugerowa� odwo�ania konserwatora zabytk�w, gdy za polskie podatki niedawno wykonano renowacj� sarkofagu burmistrza Bia�ej Rudolfa Teodora Seeligera, kt�ry "walczy� o utrzymanie niemieckiego charakteru Bia�ej i zwalcza� polski ruch narodowy". Seeliger, mimo, �e bialanin, pogardzi� galicyjskim sejmem i zosta� deputowanym sejmu �l�skiego w Opawie, gdzie bardzo si� udziela� na rzecz spraw �l�skich. (cyt. E.Janoszek,M.Zme�ty Cmentarz ewangelicki w Bia�ej, s.127-129.) Oraz szkoda, �e pose� nie postuluje, by miasto znalaz�o lepszy lokal dla Deutsche Banku, kt�ry - niczym chichot historii - ma sw� siedzib� w najwi�kszej ostoi polskiego ruchu narodowego w czasach, gdy Bia�a by�a pod zaborem, czyli w dawnej Czytelni Polskiej na placu Wolno�ci w Bia�ej.

Pozostaje jeszcze sprawa niebiesko-��tych opasek, jakie aktorzy i re�yser za�o�yli na koniec premiery "Mi�o�� w...". „Prezydent Krywult uwa�a, �e to gest polityczny i jako polityczna manifestacja zosta� odebrany przez publiczno��. A takie sytuacje s� niedopuszczalne w publicznych plac�wkach kultury." (cyt.za Dziennik Zachodni 25.04.2012) Co do barw niebiesko ��tych, to te� chyba trzeba powiedzie� g�o�no, �e nie s� zarezerwowane wy��cznie dla Ruchu Autonomii �l�ska. S� to oficjalne i historyczne barwy �l�ska i obecnego Wojew�dztwa �l�skiego. A flag� �l�sk� w barwach ��to (z�oto)-niebieskich mo�e ka�dy wywiesi� na swoim domu. Paragraf 2, pkt. 3 Uchwa�y Sejmiku Wojew�dztwa �l�skiego z 15.04.2002 r. m�wi: „uznaje si� za celowe wywieszanie flagi na ca�ym obszarze wojew�dztwa przez instytucje, organizacje i osoby prywatne podczas uroczysto�ci o randze wojew�dzkiej jak i pa�stwowej." Moim zdaniem sami sobie winni jeste�my, je�li �l�skiej flagi nie wywieszamy, bo jak si� pojawia, to od razu kojarzy si� z RA�-em. Nawet zasugerowa�em panu Rajmundowi Pollakowi, kt�ry wymachiwa� polsk� flag� podczas jednego ze spektakli, �e powinien w drugiej r�ce mie� flag� o barwach ��to niebieskich. Bo skoro nie chce odda� �l�ska w r�ce RA�, to i niech dba o to, by symbol wojew�dztwa te� nie by� tylko przez nich wykorzystywany. W odbiorze legalnych �l�skich barw ��to-niebieskich doszli�my do takiej paranoi, �e gdybym 3 maja powiesi� na swoim domu oficjalnie zatwierdzon� i legaln� flag� wojew�dztwa �l�skiego, zosta�bym niechybnie uznany za separatystycznego zwolennika RA�, czy wr�cz ukryt� opcj� niemieck� w Dolinie Wapienicy.

Ko�cz�c chcia�bym powt�rzy�, �e temat opowiedziany w sztuce bardzo dotyczy naszego miasta, a w szafie mamy trupa. Zatem albo zn�w zamkniemy szaf� i zas�onimy to milczeniem, albo si� z tym rozprawimy. Zmar�ego trzeba pochowa�. Trzeba g�o�no wypowiedzie� jego imi�. Opowiedzie� g�o�no historie bielszczan i bialan, kt�rzy ze wzgl�du na narodowo�� niemieck�, polsk�, czesk� czy zdeklarowan� �l�sk�, cierpieli w 1945 r. Tak jak opowiedziane zosta�y g�o�no historie prze�ladowanych i zamordowanych w czasie wojny Polak�w i �yd�w, �o�nierzy AK i NSZ w tym Henryka Flamego, upami�tnione ich nazwiska i miejsca cierpie�, tak trzeba opowiedzie� te� co sta�o si� w 1945 r. Mamy duchownego, kt�ry symbolicznie mo�e by� przewodnikiem tego wspomnienia i pogrzebu. Jest nim Ks. Dr Richard Ernest Wagner, kt�ry zosta� aresztowany 16 maja 1945 r. w Bielsku i zmar� 3 sierpnia 1945 r. w obozie "Zgoda" w �wi�toch�owicach. Znamy jego s�owa, kt�re mog� s�u�y� za ca�e kazanie pogrzebowe. "Zawinili inni; cierpie� musz� i znie�� niewinni". Przywo�uj� posta� bielskiego pastora Wagnera, kt�ry zako�czy� �ycie w �wi�toch�owicach mimo, �e w swoim wywiadzie dr Janusz Okrzesik powiedzia� Gazecie Wyborczej, cytuj�: "Tam przecie� podczas epidemii tyfusu zmar� bielski pastor Richard Wagner. Notabene ten sam, o kt�rym moja babcia m�wi�a, �e sta� na czele bielskich Niemc�w witaj�cych kwiatami wkraczaj�cy w 1939 roku Wehrmacht." Nie wiem czy tym zdaniem dr Janusz Okrzesik usprawiedliwia i legitymizuje "zas�u�on� �mier�" w obozie pastora Wagnera?

A mo�e ju� czas przerwa� nienawi�� i wzajemne przepychanki w Bielsku-Bia�ej, kt�re w wi�kszo�ci swojej historii by�o tyglem wielonarodowo�ciowym. Mo�e ju� czas przesta� dzieli� ludzi na dobrych Polak�w i z�ych Niemc�w, dobrych �l�zak�w czy z�ych Polak�w i tak dalej. Wielk� warto�ci� dla dawnych bielszczan by�o nie to, �e m�wi� po czesku, niemiecku, polsku, hebrajsku czy te� w j�zyku ha�cnowskim, mow� �l�sk� czy innymi gwarami, ale �e wsp�lnie byli obywatelami miasta Bielska, kt�re mia�o swoj� wielk� i szanowan� mark�.

W zwi�zku z tym prosz� i apeluj�, by Podbeskidzianie i Ma�opolanie pozwolili wyra�a� swobodnie zdanie zwolennikom �l�ska i zwr�cili uwag� na pozytywne aspekty ich dzia�a� na rzecz zachowania tradycji i rozs�dnie poj�tej autonomii. Prosz� tak�e by �l�zakowcy przestali wy�miewa� zwolennik�w Podbeskidzia i Ma�opolski, bo w swoich pomys�ach na budowanie nowej to�samo�ci mieszka�c�w miasta maj� pomys� na jednoczenie tych, kt�rzy tej to�samo�ci dopiero szukaj� a nie chc� s�ysze� o �l�skiej.

Je�li nawet pastor Wagner jako Niemiec wita� niemieckie wojsko w Bielsku 3 wrze�nia 1939r. i zgin�� z racji swej niemieckiej przynale�no�ci narodowej w obozie w �wi�toch�owicach-Zgodzie (przypominam, �e urodzi� si� w Skoczowie w czasach gdy wszyscy byli po prostu poddanymi Franciszka J�zefa), to dzi� jest on dla mnie bielszczaninem, kt�rego wojenne m�yny zmieli�y, tak jak w czasie wojny mieli�y �ycie bielszczan Polak�w czy �yd�w. Obywatele tego miasta zostali okaleczeni przez kilka �ywio��w o charakterze nacjonalistycznym, nazistowskim i komunistycznym. Albo si� na siebie wzajemnie otworzymy, albo dalej �lepo b�dziemy kontynuatorami jednego z totalitaryzm�w „Deutschland, Deutschland über alles" „Polska, Polska jest najwa�niejsza" „Slonsk je nojwa�nieszy". A mo�e cz�owiek jest najwa�niejszy? A nasza r�norodno�� atutem? W 1965 r. polscy biskupi skierowali do biskup�w niemieckich list nazywany p�niej or�dziem, uwa�any za jeden z najwa�niejszych etap�w pojednania polsko-niemieckiego po II wojnie �wiatowej. Z listu pochodzi s�awny cytat: ...przebaczamy i prosimy o wybaczenie. [dos�ownie: udzielamy wybaczenia i prosimy o nie]. Wtedy w�adze komunistyczne podnios�y krzyk protestu wobec tych s��w. Zemsta i odegranie si� na wrogach, czy to zas�u�onych czy te� nie, m�wi przez ten spektakl tak�e.

Moim zdaniem spektakl ma wymiar do�� uniwersalny. Potrafi wstrz�sn�� wykorzystuj�c nasz pod�wiadomy patriotyzm i pokazuje, co jest owocem ka�dej zako�czonej wojny. Mianowicie zemsta, nienawi�� i cierpienie ludno�ci �yj�cej na pograniczu miejsc, gdzie dziej� si� konflikty zbrojne czy narodowo�ciowe. Dla mnie osobi�cie spektakl jest tak uniwersalny, �e pokazuj�c go na ukrai�skich wsiach pod Lwowem, zamieniaj�c �l�zak�w na Polak�w, a Polak�w na Ukrai�c�w, b�dzie w pe�ni zrozumia�y, dodatkowo zak�adaj�c na ko�cu opaski bia�o czerwone. Uwa�am, �e krzyk oburzenia po spektaklu pokaza� nam, �e jeszcze - mimo, �e ju� w wielonarodowej i pokojowej Unii Europejskiej - wci�� jeszcze mentalnie nie jeste�my wyleczeni z jedyno-zbawczego, jedynie-s�usznego i nie znosz�cego krytyki polskiego mesjanizmu narodowego. A je�li Polacy nie zrozumiej� odr�bno�ci �l�zak�w i ich goryczy niezrozumienia ci�gn�cej si� od 1945 roku, to sami b�d� sobie winni, je�li dojdzie w przysz�o�ci do separatyzmu �l�ska i zdecydowanego oddzielenia si� �l�skiej ludno�ci od polsko�ci.
Dlatego ja dzi�kuj� za ten spektakl, kt�ry dla naszego miasta, ca�ego �l�ska jak i Polski jest niezwykle wa�ny i mo�e by� pocz�tkiem uzdrowienia naszych relacji, czego Pa�stwu i sobie �ycz�.

* * *

Poza wymienionymi w tek�cie �r�d�ami, zainteresowanym polecam tak�e inne publikacje: Joachim Grabiec „Pierwsze miesi�ce 1945 r. na G�rnym �l�sku w �wietle materia��w archiwalnych Urz�du Wojew�dzkiego w Katowicach"; prof. Ryszard Kaczmarek „Niemiecka polityka narodowo�ciowa na G�rnym �l�sku (1939-1945)" w: Pamie� i Sprawiedliwo�� IPN nr 2 z 2004 r.; Adam Dziurok, „Ob�z Pracy w �wi�toch�owicach w 1945 roku" wyd. IPN; prof. Zygmunt Wo�niczka „Represje na G�rnym �l�sku po 1945 roku".

Druga debata po Mi�o�ci w K�nigsh�tte

Mon, 14 May 2012 22:00:00 +0000

W najbli�szy czwartek 17 maja po spektaklu odb�dzie si� kolejna debata. Zosta�em poproszony by przygotowa� materia� na temat: co ma Bielsko-Bia�a do Mi�o�ci w Königshütte, czyli Bielsko i Bia�a w 1945 r. Stara�em si� w przy�pieszonym tempie przegl�dn�� dotychczasow� literatur� i archiwalia. Jej wyniki zaprezentuj� w teatrze. Kto chce przyj�� tylko na debat� prosz� przyj�� do teatru oko�o 20:40.

Izraelickie kazania porz�dne

Mon, 23 Apr 2012 22:00:00 +0000

Po d�u�szej przerwie jutro premierowa fabryka na ma�ej scenie naszego kontrowersyjnego Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej!

pt. Izraelickie kazania porz�dne

pod tym brzmi�cym archaicznie tytu�em kryje si� pr�ba zaprezentowania P.T. Publiczno�ci czterech kaza�. Wyobra�my sobie, �e cofamy si� w czasie i odwiedzamy synagogi by wys�ucha� kaza� czterech �ydowskich uczonych z naszego miasta: rabina bielskiego dr Marcusa Steinera - libera�a, kt�ry w duchu o�wiecenia �ydowskiego g�osi� pe�ne tre�ci humanistycznych kazania w post�powej wielkiej synagodze, rabina bialskiego dr Samuela Hirschfelda - ortodoksyjnego syjonisty, lidera regionalnego ruchu Mizrachi, kt�ry w duchu pobo�no�ci b�dzie wzywa� do poszukiwania nowej ojczyzny, chasydzkiego rebe Arona Halberstamma z Bia�ej - kt�ry w charakterystyczny dla chasyd�w spos�b wykorzystuj�c liczne przypowie�ci b�dzie chcia� utrzyma� z dala od liberalizmu i syjonizmu pobo�n� grupk� wiernych oraz ostatniego - uczonego i bibliofila Salomona Joachima Halberstamma, znawcy pism mistycznych i kaba�y, kt�ry przybli�y tajniki koncepcji w�dr�wki dusz.

Na jutrzejszy spektakl 25 kwietnia ju� nie ma bilet�w, ale zapraszam na powt�rk� planowan� na 14 czerwca.

Macewy z dna rzeki

Wed, 11 Apr 2012 22:00:00 +0000

reporta� filmowy:

http://www.tv.bielsko.biala.pl/macewy_z_dna_rzeki__5528.html

Akcja wydobycia nagrobk�w zako�czona sukcesem!

Sun, 08 Apr 2012 22:00:00 +0000

Dzi� o godz. 19.00 wydobyto z koryta rzeki Bia�ej, na wysoko�ci Ratusza, 12 fragment�w macew posiadaj�cych zachowane inskrypcje. Przewieziono je na miejscowy cmentarz �ydowski.

Dzi�kuj� za odzew i pomoc wszystkim osobom, kt�re przyby�y by pom�c w akcji.

W szczeg�lno�ci dzi�kuj� p. Jerzemu Ganszerowi i Speleoklubowi w Bielsku-Bia�ej , p. Krzysztofowi Raczkowi - zarz�dcy cmentarza przy ul.Grunwaldzkiej za zorganizowanie transportu nagrobk�w, oraz cz�onkom Bielsko-Bialskiego Towarzystwa Historycznego.

Wszyscy zrobili to w swoim wolnym �wi�tecznym czasie i bezinteresownie!

Jak wr�c� do Bielska to przet�umacz� inskrypcje z nagrobk�w i zamieszcz� na blogu.

Kilka fotografii z akcji.

Autorzy fotografii: Sebastian Korczyk, Jerzy Ganszer i Krzysztof Raczek

Sprawozdanie z akcji na stronie Speleoklubu:

http://www.speleo.bielsko.pl/index.php?str=widok&group=sprawozdania&dawka=0

i na stronie Beskidii:

http://www.galeria.beskidia.pl/bielsko-biala_wydarzenia_zdjecie.html

Potrzebna pomoc w wydobyciu nagrobk�w z rzeki

Thu, 05 Apr 2012 22:00:00 +0000

W czasie II wojny �wiatowej, koryto rzeki Bia�ej na wysoko�ci parku obok Ratusza by�o utwardzane nagrobkami z cmentarza �ydowskiego. W ostatniej dekadzie, po okresach zwi�kszonych opad�w i remont�w koryta, odnaleziono kilka ciekawych nagrobk�w, kt�re zosta�y wydobyte i przewiezione na cmentarz �ydowski.

Dzi� rano dosta�em wiadomo��, �e zn�w wida� macewy �ydowskie. Powiadomi�em Konserwatora Zabytk�w, Gmin� �ydowsk� jak i wiernie mi pomagaj�ch w tego typu przypadkach: bielsko-bialski Klub Taternictwa Jaskiniowego. Panowie groto�azi wyci�gali ju� dawniej z koryta rzeki nagrobki.

Obecnie zaobserwowane nagrobki s� na tyle du�e, �e konieczna b�dzie wi�ksza pomoc. Groto�azi chc� w �wi�teczny poniedzia�ek wieczorem o 19.00 wydoby� nagrobki i przewie�� je na cmentarz.

Potrzeba na poniedzia�ek godz. 19.00:

kilku silnych m�czyzn do pomocy
oraz kogo�, kto dysponuje samochodem (bus dostawczy, itp.) na kt�ry b�dzie mo�na za�adowa� nagrobki.

Mnie niestety nie ma w Bielsku-Bia�ej, i nie b�dzie w poniedzia�ek, wi�c sam nie mog� by� obecny by za�atwi� transport i pomoc. Licz� na Pa�stwa pomoc. Je�li kto� mo�e prosz� do mnie zadzwoni� - ja poinformuj� o szczeg�ach.

�ycz� Dobrych �wi�t!
Jacek Proszyk

Fotografi� wykona� w sobot� p. Jerzy Ganszer:

Kolorowe fotografie z Bielska z 1941

Thu, 17 Nov 2011 23:00:00 +0000

Ciekawostka! Skanuj� fotografie z do�� zniszczonej kolorowej kliszy z Bielska z 1941 roku. Obrazki w miar� czytelne b�d� wrzuca� na bloga.

Gra uliczna Z pami�tnych dni listopad 1918 roku w Bielsku-Bia�ej

Sun, 06 Nov 2011 23:00:00 +0000

Gra uliczna: Z pami�tnych dni - listopad 1918 roku w Bielsku-Bia�ej

POLECAM !!!

szczeg�y tu: http://bbth.beskidia.pl/?p=621

Zaduszkowe spotkania

Wed, 12 Oct 2011 22:00:00 +0000

Zapraszam na spotkania zwi�zane ze wspominaniem tych co odeszli i opowie�ci� o zabytkach i ciekawostkach naszych miejskich cmentarzy:

26 pa�dziernika (�roda) godz. 19.00

Fabryka Sensacji - Proszyk i Sp�ka
Ma�a Scena Teatru Polskiego

odc. pt.: BIELSKIE NEKROPOLIE

- b�dzie to m�j subiektywny spacer po istniej�cych i nieistniej�cych cmentarzach w naszym mie�cie. Nie b�d� nic m�wi� o cmentarzu �ydowskim przy.ul.Cieszy�skiej poniewa�...

...o cmentarzu �ydowskim, zwyczajach pogrzebowych, symbolice, itp. opowiem:

3 listopada (czwartek) godz.17.00

w Bibliotece Pedagogicznej przy ul. Komorowickiej 48, sala nr 220

ZAPRASZAM!

Rada ministr�w uchwali�a zniesienie autonomii dla Bielska

Wed, 07 Sep 2011 22:00:00 +0000

...tak to by�o w czerwcu 1924 r. - cytat za "Dziennikiem �l�ska Cieszy�skiego" z 1924 r.

�wi�toszuwka

Tue, 30 Aug 2011 22:00:00 +0000

Ciekawostka historyczna z C.K. czas�w jest eksponowana przy wej�ciu do kawiarnii w Dworze �wi�tosz�wka. Podoba mi si�!

barbarus

Sat, 30 Jul 2011 22:00:00 +0000

Komu� przeszkadza� nagrobek architekta Karola Korna i jego �ony...

Produkty turystyczne Bielska-Bia�ej

Thu, 09 Jun 2011 22:00:00 +0000

Otrzyma�em list od Prezydenta Miasta Bielska-Bia�ej z zaproszeniem na spotkanie dotycz�ce przygotowania katalogu produkt�w turystycznych naszego miasta. Z pisma dowiaduj� si�, �e miasto wynajmuje specjaln� firm�, kt�ra ma przygotowa� ten katalog. Wiem, �e moje zdanie nie ma wi�kszego znaczenia, ale nieco si� wzburzy�em i pomy�la�em tak:
Skoro armia urz�dnik�w z ratusza nie umie sobie poradzi� by przygotowa� katalog produkt�w turystycznych i za dodatkowe ekstra pieni�dze wynajmuje si� firm� by przygotowa�a taki katalog to chyba co� tu nie jest w porz�dku. A skoro firma nie jest zorientowana w atrakcjach naszego miasta wi�c rozes�ano listy do ludzi aktywnie zajmuj�cych si� r�nymi „atrakcjami". Pewnie po to by na tacy aktywi�ci i dzia�acze mogli prywatnej firmie poda� na tacy to co maj� napisa� w sprawozdaniu i potem wystawi� rachunek. Mo�e jestem naiwny, ale... Panie Prezydencie. Znam naprawd� rewelacyjnych i zdolnych ludzi, kt�rzy pracuj� w Ratuszu, czemu oni tego nie robi�? Prosz� mnie zatrudni� na jeden (jeden!) miesi�c w ratuszu i gwarantuj�, �e przez ten miesi�c nie siedzia�bym przy biurku przez 8 godzin spe�niaj�c przykazania ISO 900009999. Nie zobaczy�by mnie Pan w Ratuszu przez miesi�c i nie podpisywa�bym karty obecno�ci. Je�dzi�bym od kra�ca do kra�ca miasta spotykaj�c si� z przewodnikami, groto�azami, przyrodnikami, faunistami, florystami, turystami, entomologami, biznesmenami, studentami, sportowcami, nauczycielami, bibliotekarzami, najr�niejszej ma�ci hobbystami, fascynatami miasta, mi�o�nikami supermarket�w, karczmarzami, hotelarzami etc.etc. Po miesi�cu otrzyma�by Pan katalog atrakcji, na podstawie kt�rego mo�na przygotowa� ofert� dla wielu potencjalnych turyst�w. No ale to by�oby za proste i za tanie.

Rozmowy o Podbeskidziu ci�g dalszy...

Thu, 02 Jun 2011 22:00:00 +0000

W nawi�zaniu do wpisu z 30 marca, polecam kolejny g�os w dyskusji o Podbeskidziu i �l�sku ks. Marka Uglorza:

http://mju.slask.pl/menu/slask/refleksje-o-slasku/

A ja zapraszam do Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej 8 czerwca, godz. 18.00 (Fabryka Proszyka w ramach Radykalnego Przegl�du Przedstawie� Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej), b�dzie w�asnie o to�samo�ci obywateli miasta Bielska i Bia�ej w r�nych okresach historycznych. B�dzie o tym kiedy Bia�a chcia�a by� przy��czona do Bielska, kto z obywateli naszego miasta w styczniu 1919 roku czeka� a� wojska czechos�owackie dojd� do Bia�ki by Bielsko wraz ze �l�skie Cieszy�skim przy��czy� do Czechos�owacji, kto doprowadzi� do skandalu w latach 30-tych zarzucaj�c Niemcom bielskim, �e jeszcze do nich nie dotar�o, �e Bielsko od kilkunastu lat jest w Polsce, itp. itd.

By�o by znakomicie, gdyby zwolennicy �l�sko�ci lub galicyjsko�ci naszego miasta oraz apologeci Podbeskidzia byli na widowni. Mogliby�my porozmawia�. Zapraszam!

Po nast�pnej wojnie b�dzie mniej kalek

Tue, 12 Apr 2011 22:00:00 +0000

Wychodz�cy w Krakowie „Przegl�d Lekarski" rozpoczyna druk w odcinkach relacji z Bia�ej (dzi� Bielska-Bia�ej) gdzie 28 kwietnia 1890 austriackie wojsko otworzy�o ogie� do 6 tysi�cy strajkuj�cych robotnik�w fabryk w��kienniczych. W�r�d t�umu by�y r�wnie� kobiety i dzieci. Prymariusz szpitala w Bia�ej dr J�zef Bogdanik, kt�ry udziela� pomocy 12 ofiarom masakry (11 zmar�o), z przera�eniem opisuje efekty strza��w oddawanych przez piechot� z Wadowic i konnic� z K�t, ze �wie�o wprowadzonego do uzbrojenia si� Austro-W�gier karabinu „Manlicher", uzytego w Bia�ej po raz pierwszy w warunkach zbli�onych do bojowych (5 salw).

Rozkaz strzelania ostrymi nabojami wyda� p�k Wiktorin z 98 pu�ku piechoty z Hohenmauth Josephstadt. Nowego karabinu „ludzk� broni� nazwa� nie mo�na" - pisze lekarz. Kule s� ca�kowicie g�adkie, w pierwszej fazie lotu uzyskuj� pr�dko�� 610 m/s. „Kula Manlichera przeszywa narz�dy z tak gwa�town� si��, �e pozostaje zaj�� si� rannym, a nie ran�. Ci�ko�� uszkodzenia zale�y od liczby przeszytych narz�d�w. Usuni�cie kuli z narz�d�w mi�kkich b�dzie z uwagi na g�adko�� kuli niezwykle trudne" - ocenia warunki przysz�ej wojny bialski lekarz. „Przy ranach postrza�owych ko�ci d�ugich zmia�d�enie tych�e b�dzie wcale znaczne". Najlepiej rokuj� rany w p�ucach, bo g�adki i stosunkowo ma�y kana� postrza�owy b�dzie si� m�g� rych�o i bez ropienia zagoi�. Podobnie rany postrza�owe ko�ci i staw�w, je�li powstanie g�adki otw�r. Zdaniem doktora Bogdanka tylko niekt�rzy z rannych �o�nierzy zd�� trafi� do szpitala; zdecydowana wi�kszo�� umrze na polu walki lub w drodze na punkt opatrunkowy. Lekarz postuluje zwi�kszenie stanu osobowego wojskowej s�u�by zdrowia, rygorystyczne wymaganie od sanitariuszy antyseptyki oraz prowadzenie linii transzei tak, by 1,5 metrowa przestrze� mi�dzy nimi mog�a s�u�y� jako st� operacyjny. Jedno jest pewne, pisze prymariusz: „po najbli�szej wojnie mniej b�dzie kalek".

Cytat z: „Madame, wk�adamy dziecko z powrotem! Subiektywny przyczynek do dziej�w kolebki polskiej medycyny" K.Siwiec, M.Czuma, L.Mazan, wyd.Anabasis

Spisowy kij w podbeskidzkie mrowisko

Tue, 29 Mar 2011 22:00:00 +0000

Czy mog� zadeklarowa� narodowo�� l�sk�?

A mo�e narodowo�� l�sko-cieszy�sk�?

A mo�e narodowo�� podbeskidzk�?

Wszak zgodzimy si�, �e historycznie i geograficznie Bielsko le�y na �l�sku Cieszy�skim.

A Bia�a do 1772 roku w czasach Kr�lestwa Polskiego wraz z ksi�stwem o�wi�cimskim i zatorskim stanowi�a POWIAT �L�SKI wojew�dztwa krakowskiego. Dopiero zaborcy Austriaccy obdarli Bia�� z jej �lasko�ci i wrzucili definitywnie do Galicyji. Hmmm...

A apologeci Podbeskidzia m�wi� mi �e tu �l�ska ni ma i ju�!

To gdzie ja mieszkam??

Mo�e lepiej odwo�a� si� do tego, �e jestem obywatelem Wolnego Bielskiego Pa�stwa Stanowego (patrz 1751 rok)?

W �rod� 23 lutego Witkacy w Bielsku-Bia�ej

Mon, 21 Feb 2011 23:00:00 +0000

Dzi� o 18.00 w radiowej Dw�jce audycja po�wi�cona b�dzie Stanis�awowi Ignacemu Witkiewiczowi.

Witkacy-tw�rca, Witkacy-filozof, Witkacy-prowokator i Witkacy-m��. Wiele twarzy Stanis�awa Ignacego Witkiewicza wy�ania si� z prac prof. Janusza Deglera po�wi�conych arty�cie. Prof. Degler jest historykiem literatury i teatrologiem, przede wszystkim jednak najwybitniejszym znawc� tw�rczo�ci Witkacego. W 1975 r. zosta� kierownikiem Zak�adu Teorii Kultury i Sztuk Widowiskowych Uniwersytetu Wroc�awskiego - t� funkcj� pe�ni do dzi�. Jest laureatem wielu nagr�d, otrzyma� te� m.in. Krzy� Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Nale�y m.in. do Kolegium Redakcyjnego serii wydawniczej "Dramat w Teatrze. Teatr w Dramacie", jest szefem komitetu redakcyjnego "Dzie� zebranych Stanis�awa Ignacego Witkiewicza", autorem ogromnego zbioru monografii, rozpraw, artyku��w, recenzji, ksi��ek.Rozmow� z prof. Januszem Deglerem poprowadzi Jerzy Kisielewski. Na antenie Dw�jki odb�dzie si� bezpo�rednia transmisja z tego wydarzenia.22 lutego (wtorek), godz. 18:00

A jutro 23 lutego o godzinie 19.00 na du�ej scenie Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej jedyne i niepowtarzalne w historii spotkanie z prof. Januszem Deglerem !

Opowie�ci o wizytach Witkacego w Bielsku-Bia�ej i promocja nowego III tomu list�w Witkacego do �ony!

ZAPRASZAM !!!

BULHAKOV & JERUSZALAIM IS DEAD

Sun, 30 Jan 2011 23:00:00 +0000

Stacya I - Teatr budzi wspomnienia

Zbieraj�c materia�y do doktoratu wiele czasu sp�dza�em w Bibliotece Narodowej w Jerozolimie. W piwnicach biblioteki mie�ci si� Instytut Manuskrypt�w i tam szuka�em �lad�w Salomona Joachima Halberstamma z Bielska, gdzie natrafi�em na jego Perush Sefer Jecira - komentarz do staro�ytnego �ydowskiego traktatu dotycz�cy stworzenia �wiata. Jest to jeden z pierwszych tekst�w �ydowskiego mistycyzmu, datowany na drug� po�ow� II wieku. n.e. Stanowi� inspiracj� dla p�niejszych mistyk�w �ydowskich, wykorzystywany r�wnie� jako praktyczny przepis na tworzenie golema. Natomiast obok mojego stolika na regale codziennie przykuwa�a moj� uwag� ok�adka francuskoj�zycznej ksi��ki, gdzie na jasnobr�zowym tle wyr�nia�y si� wielkie zielone litery: Gerbert d'Aurillac. Nigdy jej nie wzi��em do r�k bo nie znam francuskiego. Kiedy niedawno dyrektor Teatru Polskiego w Bielsku-Bia�ej Robert Talarczyk wspomnia� o przygotowaniach do sztuki opartej na Mistrzu i Ma�gorzacie, postanowi�em przypomnie� sobie t� lektur� szkoln�. I zatrzyma�em si� na fragmencie w kt�rym Woland przedstawia� si� jako t�umacz r�kopis�w Herberta z Aurillac. Wtedy przypomnia�a mi si� ok�adka francuskiej ksi�zki z Jerozolimy: Gerbert d'Aurillac, le pape de l'an mil. Sztuka teatralna podobnie jak Herbert z Aurillac obudzi�a we mnie kilka wspomnie�, kt�re rysuj� jak w�asn� i osobist� drog� krzy�ow� z Jeruszalaim - s�owem i fotografi�.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya II - Z szale�stwem na ramionach

W dzisiejszej Jerozolimie mieszka prawie milion os�b. Mam wra�enie, �e znajdzie si� tam przedstawiciela ka�dego kraju na �wiecie. Sami �ydzi przybyli z kilkudziesi�ciu kraj�w �wiata i m�wi� w kilkunastu j�zykach. Ka�dy z przyby�ych wni�s� w bliskowschodni klimat swoj� kultur�, przyzwyczajenia, kuchni�. Mo�na by� w�r�d nich szalonym cz�owiekiem, a mimo to nie zrobi to na nikim wra�enia. Za du�o bowiem wok� dziwnej i egzotycznej r�norodno�ci. Na ulicach spotka� mo�na mesjaszy ubranych w biblijne stroje, wzywaj�cych do nawr�cenia i porzucenia grzesznej drogi �ycia. Jeden z nich (na zdj�ciu) przesiadywa� niedaleko od miejsca gdzie mieszka�em. S�siedzi m�wili, �e ma syndrom jerozolimski - zaburzenie urojeniowe wyst�puj�ce w�r�d pielgrzym�w i turyst�w. Zaburzenie polega na tym, �e osoby pod wp�ywem obecno�ci w miejscach zwi�zanych z histori� biblijn� doznaj� psychicznego szoku, uto�samiaj� si� z postaciami biblijnymi. Rocznie syndrom ten dotyka oko�o 200 os�b, g��wnie m�czyzn w wieku 20-30 lat.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya III - Ka�dy inny, wszyscy r�wni.

Cz�sto �yd�w wrzuca si� do jednego worka, uwa�aj�c �e wszyscy b�d� w szabat chodzi� do tej samej synagogi. Jednak r�nice mi�dzy nimi s� tak wielkie jak mi�dzy Rosjanami i Czecze�cami. Spotka�em si� z liberalnymi �ydami z Tel-Avivu, kt�rzy wr�cz alergicznie nienawidz� ortodoksyjnych jerozolimskich wsp�braci. Uwa�aj�, �e w ubiorze i mentalno�ci zatrzymali si� na poziomie �redniowiecza i wi�cej robi� szkody ni� po�ytku. �yj� bez dost�pu do �rodk�w masowego przekazu, wynalazk�w cywilizacji a czasami i bez pr�du. Ortodoksyjni z kolei uwa�aj� libera��w za odszczepie�c�w od prawdziwej wiary, kt�rzy przez swoje ze�wiecczenie nie zas�uguj� na �ycie wieczne. Jednak ci odszczepie�cy p�ac� wysokie podatki by ortodoksi nie musieli pracowa�, lecz od rana do wieczora studiowa� �wi�te ksi�gi a w nocy p�odzi� dzieci. Ma�o tego, ultraortodoksi nie uznaj� pa�stwa Izrael i popieraj� skrajne organizacje arabskie nawo�uj�ce do zniszczenia Izraela. Bo przecie� prawdziwe kr�lestwo Izraela odbuduje Mesjasz, na kt�rego czekaj�. Mesjasz b�dzie kr�lem! A to co teraz istnieje jest blu�nierstwem wobec Boga, �wieckim pa�stwem za�o�onym przez �wieckich socjalizuj�cych �yd�w. Bezbo�no��!

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya IV - Rodzina jak �wi�ty Ko�ci�

W Jeruszalaim mo�na do�wiadczy� „niezwyk�ej r�norodno�ci" odmian Ko�cio�a Chrze�cija�skiego. Szczeg�lnym przypadkiem „jedno�ci" jest Bazylika Grobu �wi�tego, gdzie wa�n� rzecz� jest fakt kto ma klucze do �wi�tyni. Bo kto otwiera i zamyka ten jest najwa�niejszy. I oto od setek lat klucze do bazyliki przechowuje r�d Nuseibeh, wyznawc�w... islamu. W r�ce tej rodziny trafi�y one w 1192 roku za czas�w panowania su�tana Saladyna, kt�ry w ten spos�b chcia� pogodzi� r�ne frakcje chrze�cijan walcz�ce o prawo do opieki nad chrystusowym grobem. A ostatnio w�adze Jerozolimy nie potrafi� nam�wi� jej chrze�cija�skich gospodarzy do remontu, bo ci k��c� si�, do kogo nale�� najbardziej zrujnowane cz�ci ko�cio�a. Problem w tym, �e zar�wno klasztor, na dachu jak i po�o�ona bezpo�rednio pod nim kaplica (stanowi�ca cz�� bazyliki) s� od kilkudziesi�ciu lat ko�ci� niezgody mi�dzy dwoma Ko�cio�ami - prawos�awnymi Koptami z Egiptu oraz Etiopii. Kiedy w 2002 r. Egipcjanin postawi� krzes�o pod cel� Etiopa, ten uzna� to za roszczenie terytorialne. W ruch posz�y miot�y, drewniane laski i garnki. Izraelskiej policji z trudem uda�o si� przerwa� bitw�, po kt�rej 11 mnich�w trafi�o do szpitala. Bazylika wewn�trz jest bardzo brudna. Sprz�tanie posadzki za ka�dym razem wymaga bowiem mi�dzywyznaniowych negocjacji, a od�wie�anie �cian jest w�a�ciwie niemo�liwe. Nad wej�ciem do bazyliki do dzi� stoi drabina postawiona tam w 1892 r., kiedy katolicy i prawos�awni zerwali plan wsp�lnej renowacji fasady. �ci�gni�cie butwiej�cej drabiny zosta�oby dzi� uznane za akt uzurpacji do kawa�ka muru nad wej�ciem.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya V - W�dr�wka dusz od Arbatu do Jeruszalaim

Posadzki w ko�cio�ach, meczetach, synagogach i ulicach Jeruszalaim s� wyg�adzone jak lustro. Pokolenia stopami polerowa�y kamienie i dzi� przy mocnym bocznym �wietle mo�emy ogl�da� w nich swoje odbicie. Chrze�cija�stwo cho� ma fundament w judaizmie, nie przyj�o do swych dogmat�w pewnej ciekawostki... odbicia w lustrze - w�dr�wki dusz. Mistyczne nurty judaizmu w swoich pogl�dach uwa�aj�, �e zmartwychwstanie - a dok�adnie powr�t dusz - jest zjawiskiem sta�ym i odbywaj�cym si� poprzez reinkarnacj�. Dusze ludzi sprawiedliwych wracaj�, aby kontynuowa� doskonalenie i naprawianie �wiata. Niekt�rzy twierdz�, �e jest to proces sta�y, inni - �e nast�puje tylko w�wczas, gdy dusza nie doko�czy�a swojego szlachetnego zadania, jakie rozpocz�a wype�nia� podczas swojej poprzedniej obecno�ci. Gdy �egna�em si� ze swoimi chasydzkimi znajomymi powiedzieli mi tak: „�yczymy ci by� spe�ni� w tym �yciu wszystko, czego oczekuje od ciebie B�g."

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VI - Ten, kt�ry kocha, powinien dzieli� los tego, kogo kocha.

B�d�c w odwiedzinach u znajomego chasyda w ortodoksyjnej jerozolimskiej dzielnicy Mea Shearim, da�em mu w prezencie album z fotografiami jego rodzinnego polskiego miasta. Ucieszy� si� z ksi�zki, po czym wzi�� czarny gruby niezmywalny mazak. Przewraca� kartki albumu i wsz�dzie tam gdzie by�a posta� lub twarz kobiety natychmiast j� zamazywa�. Nie wolno bowiem pobo�nemu �ydowi mie� w domu wizerunku innej kobiety poza swoj� w�asn� �on�. P�niej dowiedzia�em si�, �e dwie ortodoksyjne gazety �ydowskie usun�y dwie kobiety ze zdj�cia inauguracyjnego nowego izraelskiego gabinetu ministr�w. "Yated Neeman" cyfrowo zamieni� obie panie minister na dw�ch m�czyzn, a "Shaa Tova" po prostu kobiety zamaza�a. We wspomnianej dzielnicy na murach wisz� plakaty kt�re brzmi�: „C�rko Izraela, nie b�d� jak bezrozumne bydle i nie wpatruj si� w m�czyzn! Zachowaj skromno��!". Kilkaset metr�w od dzielnicy ortodoks�w przed wej�ciem do nocnego klubu na �cianie graffiti przedstawiaj�ce prawie nag� smutn� dziewczyn�, kt�ra na koszulce ma napis: „Sprzeda�am swoj� dusz� szatanowi i wszystko co mam to ten g�upi, pieprzony t-shirt".

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VII - Jeruszalaim te� chce si� bawi�

Chcecie si� bawi�?

Na skrzy�owaniu ulic Kr�la Jerzego V i Straussa murowane ogrodzenie �wietnie nadaje si� na wieszanie plakat�w. Po lewej stronie na g�rze zaproszenie na bazar artyst�w i rolnik�w w dzielnicy niemieckiej HaMoshava HaGermanit w ka�dy Jom Sziszi (pi�tek) w narodowym centrum kultury. Pod spodem zaproszenie na koncert reggae & punk-soul na kt�rym zagra zesp� "Al Haesz" ("na ogniu" celowo napisane z b��dem) go�� specjalny Kaszi. Po drugiej stronie, gdzie na tle flagi palesty�skiej jest zdj�cie Baracka Husseina Obamy z jakim� Arabem, napisano tak:

Ostro�nie! agent ASzaF-u (Organizacji Wyzwolenia Palestyny) w Bia�ym Domu!

Przed wej�ciem na koncert, bazar artyst�w, do supermarketu, kina, teatru, etc. zawsze stoi ochroniarz z wykrywaczem metali (najcz�ciej �ydowski emigrant z dawnego ZSRR). Po hebrajsku z akcentem rosyjskim ka�e otworzy� plecak, ka�d� torb� i sprawdza czy nie wchodz� z broni� lub materia�em wybuchowym.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya VIII - Pocieszenie p�acz�cych

Podczas jednego z wiosennych pobyt�w w Jerozolimie, zmar� ojciec mojej przyjaci�ki z Bielska-Bia�ej, kt�ra jest pobo�n� katoliczk�. Co m�g�bym zrobi� by j� pocieszy� na odleg�o��? Pomy�la�em, �e przed zbli�aj�cymi si� �wi�tami Wielkanocnymi zam�wi� w samej Bazylice Grobu �wi�tego msz� za jej ojca. Nigdy wcze�niej mszy nie zamawia�em, nie wiedzia�em jak si� to robi. Naiwny (!) uda�em si� do kancelarii �aci�skiego Patriarchatu Jerozolimy, jednak u�wiadomiony zosta�em, �e zamawianie mszy to u specjalnego franciszkanina i w specjalne dni, kt�re pokrywa�y si� z moimi wyk�adami na HUJ-u (Hebrew University of Jerusalem). A w patriarchacie prawos�awnym, kancelaryjach greckokatolickich i ormia�skich nikt nie chcia� ze mn� rozmawia�. W ko�cu uda�em si� na dach bazyliki do ubogich erem�w Koptyjskiego Ko�cio�a Ortodoksyjnego, marginalizowanego przez pozosta�ych ...Nad-Chrze�cijan. Koptowie bez problemu zapisali do intencji nazwisko zmar�ego i zbesztali mnie gdy chcia�em zostawi� par� dolar�w „co �aska".

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya IX - Jeruszalaim spala w ogniu dawne �ycie

W swoim CV mog� napisa�, �e przez 8 dni wiosn� 2010 r. �y�em jak prawdziwy biblijny faryzeusz przestrzegaj�c wszystkich 613 przykaza� judaizmu. Zamieszka�em w przeddzie� �wi�ta Paschy u znajomego (pochodz�cego z Bielska) ultraortodoksyjnego chasyda. Ca�a religijna Jerozolima pieczo�owicie sprz�ta�a i wymiata�a wszystkie okruszki chleba i kwasu by potem na ulicach miasta robi� wielkie ogniska. Wrzucali�my okruszki i wszystko co kwaszone do ognia by spali� dawne �ycie i przygotowa� si� koszernie do �wi�ta. Zdecydowa�em si� na takie �ycie, by wej�� w to hermetyczne ultraortodoksyjne �rodowisko i zebra� materia�y potrzebne do doktoratu. Osiem dni bez dost�pu do techniki informacyjnej, pr�du, wy��cznie w otoczeniu �wi�tych ksi�g, surowych mur�w Jeruszalaim, setek przykaza� i nakaz�w wypala�y jak ogie� moje wn�trze.

Czternastego dnia miesi�ca Nissan stan�� przed Pi�atem wi�zie� Ha-Nocri, oskar�ony o bardzo powa�ne przest�pstwa. Oko�o 9 rano czternastego dnia miesi�ca Nissan w Jeruszalaim, co roku na rogach ulic p�on� ogniska.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya X - W oczekiwaniu na odci�cie g�owy

Pierwszy raz w Jerozolimie by�em 16 lat temu. M�wiono o pomy�le szybkiego tramwaju ��cz�cego wschodni� i zachodni� cz�� miasta. Tory tramwajowe maj� biec d� ulic� Jafsk� a potem Hebro�sk� obok doliny Gehenny. Do dzi� Jaffa-street jest rozkopana i zakorkowana. Niekt�rzy maj�c do�� tego remontu m�wi� z sarkazmem, �e ulica jest w ci�g�ym remoncie od czas�w Heroda Wielkiego. A jak w ko�cu uruchomi� tramwaj, kt�ry sekretarzowi Massolitu odetnie g�ow�, to g�owa sturla si� wprost do doliny Gehenny. W Biblii dolina Gehenny jest symbolem ba�wochwalstwa, kultu fa�szywego boga, ha�by, niegodziwo�ci oraz najni�szego poziomu piek�a, z kt�rego nie ma powrotu i do kt�rego trafiaj� pot�pione dusze na wieczn� m�k�. I jakie� by�o moje zdziwienie gdy po paru latach zobaczy�em, �e na pocz�tku doliny Gehenny wybudowano nowoczesny Kinoplex! Teraz dusze pot�pione s� skazane na ogl�danie superprodukcji hollywoodzkich (z Natasz� w roli g��wnej) ! ...a na wschodnim kra�cu Gehenny tradycyjnie jak przed tysi�cem lat arabskie rodziny wyrzucaj� �mieci wprost przez okno.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XI - Biznes przybity do krzy�a

Na Via Dolorosa (Droga Krzy�owa) w arabskiej dzielnicy starego miasta, kramy i sklepiki nachodz� na siebie. Oferuj� tysi�com pielgrzym�w pami�tk� z ostatniej drogi m�ki Chrystusa. Dewocjonalia nie mieszcz� si� na p�kach. W jednym kramie prawie pod sam� bram� do Holy Sepulchre i meczetu Al-Aksa na �rodku sklepu usypana piramidka z ma�ych „jezusk�w do ��bka" z cen� wsadzon� w �rodek jak w og�rki. W�a�ciciel nie pozwala mi fotografowa� piramidki, krzyczy za mn�. Od kilku lat post�p biznesowy - gotowe zestawy dla pielgrzyma, w jednym opakowaniu: �wi�ty krzy�yk z drzewa oliwnego, �wi�ta woda z Jordanu, �wi�ta ziemia z Betlejem, �wi�ta ziemia z Nazaretu, �wi�te kamyczki z Jeruszalaim, �wi�ty olej do namaszczania a �wi�ty obrazek i �wi�ta �wieczka gratis. Na tych kiczowatych zestawach brakuje mi jeszcze napisu:

Made in China.

�ydzi nie handluj� dewocjonaliami chrze�cija�skimi. Trzymaj� si� z daleka od krzy�a. Nawet na karetkach pogotowia nie ma czerwonego krzy�a, tylko czerwona sze�cioramienna gwiazda Dawida.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XII - Jeruszalaim warte jest wszystko i nic

�wi�te miasto Jeruszalaim - ירושלים, Yerushalayim, القدس , Al-Quds, اورشليم, Hierosolyma, Aelia Capitolina. By� mo�e jedyne takie miasto na �wiecie, kt�re z powod�w wojen i nienawi�ci religijnych wypi�o najwi�cej ludzkiej krwi. Najwi�ksze monoteistyczne religie (chrze�cija�stwo, islam, judaizm) ro�ci sobie prawo do miejsc �wi�tych. Do dzi� ONZ i wi�kszo�� pa�stw nie uznaj� Jerozolimy jako stolicy Izraela, pozostawiaj�c t� kwesti� sporn� do wyja�nienia podczas przysz�ych negocjacji izraelsko-palesty�skich. Autonomia Palesty�ska planuje utworzenie we Wschodniej Jerozolimie stolicy swojego pa�stwa. Miasto zawieszone w pr�ni. Wszyscy j� chc� i nikt nie chce pozwoli� by kto� inny mia� w niej monopol w�adzy. To odczuwa si� spaceruj�c w�skimi uliczkami starego miasta. I zawsze znajd� si� gorliwi wyznawcy, kt�rzy oddadz� �ycie za �cian� P�aczu, Meczet na Skale czy Bazylik� Grobu Pa�skiego, w kt�rego podziemiach na �redniowiecznych murach do dzi� mo�na dotkn�� znaki krzy�a wykute przez rycerzy walcz�cych w krucjatach. W mie�cie obowi�zuj� trzy r�ne podstawy prawne: prawo w�asno�ciowe i hipoteczne oparte jest na jurysdykcji nieistniej�cego ju� Imperium Otoma�skiego, prawo rodzinne oparte jest na biblijnym Starym Testamencie a karne oparte na prawie Rzymskim...

Salus rei publicae suprema lex esto - Dobro publiczne winno by� najwy�szym prawem

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XIII - Samotno�� odpoczynku

Najgorszy by� dla mnie w Jeruszalaim cotygodniowy szabat. Zaczyna� si� o zmierzchu w pi�tek i trwa� do zmierzchu w sobot�. Najcz�ciej ju� od po�udnia w pi�tek wszystkie sklepy, urz�dy, biblioteka uniwersytecka by�y zamkni�te. Potem zamiera� ruch na ulicach. Studenci wyje�d�ali do rodzin, autobusy miejskie przestawa�y kursowa�, zamykano wjazdy do dzielnic ortodoksyjnych a na ulicach zachodniej Jerozolimy je�dzi�y tylko za potr�jn� cen� arabskie taks�wki. Miasto stawa�o si� martwe. Jak nie masz znajomych to przez p�torej dnia nie masz do kogo si� odezwa�. W pi�tek po zachodzie s�o�ca spacerowa�em po wyludnionym kompleksie uniwersyteckim, w blasku ksi�yca egzotyczne ro�liny w pobliskim ogrodzie botanicznym uk�ada�y si� w przera�aj�ce konstelacje. To co pami�tam z dnia szabatu to do�wiadczenie przera�aj�cej samotno�ci. I d�ugich spacer�w do starego miasta do ods�oni�tej drogi rzymskiej maj�cej 2 tysi�ce lat nazywanej Cardo. By po chwili wypoczynku zn�w wraca� pustymi ulicami do uniwersyteckiego pustego dormitorium.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Stacya XIV - Bulhakov & Jeruszalaim is dead

Pami�� umar�ego mistycznego Jeruszalaim pozosta�a ju� tylko w samotnych kamieniach nagrobnych na g�rze Oliwnej, najbardziej czczonej i zachowanej pami�tki przesz�o�ci. W grobach prorok�w, patriarch�w, arcykap�an�w, �ebrak�w, biedak�w i �wiadk�w pobytu w mie�cie Dawida, Salomona, Poncjusza Pi�ata, Jeszuy Ha-Nocri, Mateusza Lewity, Wespazjana, Hadriana, Gotfryda de Bouillon, Templariuszy, Saladyna, Ryszarda Lwie Serce. Zawsze jednak niepokojem nape�nia szybko zachodz�ce w deszczowej mgle wiosenne s�o�ce i...

...ciemno��, kt�ra nadci�gn�a znad Morza �r�dziemnego, okry�a znienawidzone przez procuratora miasto. Znikn�y wisz�ce mosty, ��cz�ce �wi�tyni� ze straszliw� wie�� Antoniusza, otch�a� zwali�a si� z niebios i poch�on�a skrzydlatych bog�w ponad hipodromem, pa�ac Hasmonejski wraz z jego strzelnicami, bazary, karawanseraje, zau�ki, stawy... Jeruszalaim, wielkie miasto, znikn�o, jak gdyby nigdy nie istnia�o...

Amen

Witkacy w naszym mie�cie

Thu, 06 Jan 2011 23:00:00 +0000

Wspomina�em w poprzedniej notce o III tomie list�w Witkacego do �ony, ju� do kupienia:

http://www.piw.pl/sklep/witkiewiczbrlisty-zony-p-476.html

A ja zapraszam tych, kt�rzy nie widzieli moich fabryk o Kazimierze Alberti na kolejn� Fabryk� Sensacji do Teatru Polskiego. Tym razem specjalne spotkanie po�wi�cone wizytom Witkacego w Bia�ej Krakowskiej i Bielsku. Z go�cinnym udzia�em najlepszego znawcy Witkiewicza prof. Janusza Deglera - wydawcy pism Witkacego. Podczas spotkania odb�dzie si� promocja III tomu list�w Witkacego do �ony.

Teatr Polski, 23 lutego, godzina 19.00

jak Witkacy nak�ania� Polak�w do czysto�ci...

Thu, 02 Dec 2010 23:00:00 +0000

Galeria warszawskiego Teatru Studio im. S.I.Witkiewicza wyda�a unikatowy druk (ju� nie do zdobycia) autorstwa najwybitniejszego witkacologa prof. Janusza Deglera pt.

Szczotki Braci Sennewaldt
(a nie Sennebaldt!)
czyli jak Witkacy nak�ania� Polak�w
do czysto�ci cia�a i duszy.
Niesmaczna rozprawka
z aktualnym dodatkiem.

I dwa cytaty Witkacego z publikacji:

„...najlepsze s� dla tego celu szczotki firmy Bracia Sennebaldt (Bielsko, Bia�a, �l�sk), kt�re przez t� firm� polecane s� do bielizny. Wszyscy, kt�rym ofiarowa�em szczotki te (a rozda�em ju� przesz�o dwa tuziny dla propagandy) b�ogos�awi� mnie i t� firm�..."

„...jestem za wann� co tydzie�, a za myciem si� „na ca�o" myd�em i ewentualnie szczotk� Sennebaldta z Bia�ej na co dzie�. Ale jak kto� mi powie, �e nie by� w �a�ni, a jest w dodatku ju� po czterdziestce, to naprawd� w mord� bym pra� niechluja dla jego dobra do krwi..."

Poza tym mam nadziej�, �e ju� za tydzie� b�dzie do nabycia III tom „List�w do �ony", a w nim ciekawe dla nas listy Witkacego pisane z Bia�ej, w kt�rych mi�dzy innymi wyra�a swoje opinie o Bielsku i Bia�ej oraz ludziach tu mieszkaj�cych.

Stanis�aw Ignacy Witkiewicz
LISTY DO �ONY TOM III 1932-1935

Opracowa� i przypisami opatrzy� Janusz Degler
Trzeci tom korespondencji Witkacego z �on� zawiera 382 listy, poczt�wki, karty pocztowe i telegramy z lat 1932-1935, w kt�rych otwarcie informuje on Jadwig� o wszystkich sprawach osobistych, nieustannych problemach ze zdrowiem, wielu podr�ach w poszukiwaniu klient�w Firmy Portretowej oraz k�opotach z realizacj� plan�w tw�rczych. Pisze w�wczas pierwsz� cz�� powie�ci Jedyne wyj�cie, ale do dalszej pracy zniech�caj� go nieudane starania o jej wydanie. Po siedmiu latach ko�czy w marcu 1934 roku sztuk� Szewcy. Po�wi�ca si� przede wszystkim filozofii. Opracowuje ostateczn� wersj� tzw. g��wniaka, czyli traktatu Poj�cia i twierdzenia implikowane przez poj�cie Istnienia, w kt�rym wyk�ada sw�j system filozoficzny (ukazuje si� on drukiem w 1935 roku).
Uda�o mu si� ocali� ma��e�stwo z Jadwig�, z kt�r� ��czy go teraz g��boka przyja��. Powodem zmartwie� staje si� natomiast Czes�awa Korzeniowska-Okni�ska, kt�ra raz po raz zrywa ich, trwaj�cy od roku 1929, zwi�zek, co Witkacy niezwykle mocno prze�ywa. Doskwieraj� mu r�ne choroby i dolegliwo�ci fizyczne, a dodatkowym utrapieniem s� k�opoty zwi�zane z codziennym �yciem pod jednym dachem (w willi „Witkiewicz�wka") z ciotk� i kuzynk�, kt�re nie ceni� go jako artysty i krytycznie odnosz� si� do jego trybu �ycia.
Pa�stwowy Instytut Wydawniczy
www.piw.pl

Bielsko-Bia�a Bielitz 1939-1940

Sun, 28 Nov 2010 23:00:00 +0000

Link do niezwyk�ego filmu dosta�em od znajomego, warto zobaczy�:

http://www.youtube.com/watch?v=kz4dhFRQpM0

Pami�tki historii w teatrze

Thu, 25 Nov 2010 23:00:00 +0000

Ciesz� si�, �e w magazynach rekwizyt�w w naszym teatrze dba si� tak�e o rekwizyty przedwojenne a nawet te maj�ce prawie 100 lat. Widzowie, kt�rzy byli na mojej "fabryce teatralnej" po�wi�conej 120 leciu teatru, mogli zobaczy� fotografie z tych tajemniczych miejsc. Oto przyk�ad: stary cysorz i przedwojenne popiersie z wosku.

Ekskluzywna monografia

Tue, 16 Nov 2010 23:00:00 +0000

Monografia naszego miasta mia�a swoj� uroczyst� promocj� w magistracie 9 dni temu. I od tego dnia rozdzwoni�y si� do mnie telefony znajomych, g��wnie bielskich nauczycieli. Odwiedzali mnie s�siedzi i wszyscy pytali: Dlaczego taka droga i dlaczego tylko w 500 egzemplarzach... Jako skromny wsp�autor jednego z tom�w (czyli wsp�odpowiedzialny) by�em zasypywany wieloma pomys�ami jak powinno si� wyda� monografi�. Dzi� do po�udnia dyskusje osi�gn�y wysoki poziom gdy okaza�o si�, �e monografii w ksi�garni Klimczok ju� zabrak�o, a u Stankiewicz�w zosta�o bodaj tuzin (godzina 13.00).

Oczywi�cie zdaj� sobie spraw� z tego, �e wydanie w tak ekskluzywnej formie monografii i tak niskim nak�adzie ponios�o za sob� ogromny koszt druku. Odbieraj�c sw�j egzemplarz autorski dowiedzia�em si�, �e rzeczywisty koszt druku by� o wiele wi�kszy a cena 480 z� za komplet jest wr�cz symboliczna. Nie mam nic przeciwko temu, by na rynku pojawi� si� dodruk monografii w tej ekskluzywnej formie za cen� cho�by tysi�ca z�otych. Bo znajd� si� w naszym mie�cie ludzie zamo�ni oraz niezamo�ni desperaci dla kt�rych zdobycie tej publikacji b�dzie rzecz� priorytetow�. I dzi�kuj� za to, �e magistrat udost�pni� mieszka�com zakup tego dzie�a nie za koszty druku ale w zani�onej cenie.

Natomiast boli mnie to, �e nie pomy�lano o ogromnej rzeszy ludzi interesuj�cych si� histori� naszego miasta czy nauczycielach. Tu pojawi si� argument, �e mo�na i�� do biblioteki by skorzysta� w czytelni. No w�a�nie, zaledwie skorzysta�. Znam sporo takich fascynat�w historii naszego miasta, kt�rzy po dziesi�� razy czytaj� z wielk� uwag� ka�dy fragment ksi��ki i jeszcze dzwoni� pytaj�c o szczeg�y �r�d�a w przypisach. Czy tacy ludzie - maj�c cz�sto rodziny i liczne obowi�zki - b�d� siedzie� w czytelniach by czyta� z uwag� kilkaset stron?

Dzi�, dziewi�� dni od promocji zaczyna brakowa� monografii w wersji ekskluzywnej. Mo�e b�dzie dodruk, a mo�e nie. Poczekamy zobaczymy. Jednocze�nie (mam nadziej�, �e nie jestem g�osem na puszczy) chcia�bym si� zwr�ci� do w�adz miasta. Rozumiem, i zdecydowanie popieram �e ekskluzywna edycja monografii dla os�b zamo�nych, kolekcjoner�w oraz do cel�w promocji miasta jest konieczna.
Ale mo�e warto tak�e pomy�le� o sporej (na pewno kilkutysi�cznej) grupie odbiorc�w, dla kt�rych nawet promocyjna cena 480 z� jest nierealna jako jednorazowy wydatek. W ko�cu materia� jest gotowy na no�niku elektronicznym. Mo�e uda�o by si� wydrukowa� monografi� w jednym skromniejszym tomie bez ilustracji, na znacznie ta�szym papierze w mniejszym formacie. Mamy wszak znakomite wydawnictwa kolorowych poczt�wek miasta w edycji Wojciecha Kominiaka czy Pa�stwa �wikowskich. A drukarni ta�szych mo�na poszuka� cho�by w Czechach czy w Chinach (!).

Zobaczymy, czy owocem sze�ciu lat pracy wielu znakomitych naukowc�w i wielkich koszt�w poniesionych przez miasto, b�dzie rozkoszowa� si� tylko wybrana grupa os�b obdarowanych, zamo�nych i desperat�w.

ps. Ale przyzna� nale�y, �e Bielsko-Bia�a i tak lepsze od Cieszyna, bo na biurku mam trzytomow� pachn�c� farb� drukarsk� monografi� Cieszyna, kt�ra ukaza�a si� w nak�adzie 200 egz....

Wn�trze synagogi

Fri, 12 Nov 2010 23:00:00 +0000

Podczas wiosennego pobytu w marcu i kwietniu na stypendium na uniwersytecie w Jerozolimie, mia�em czas by odwiedza� bielszczan. U pewnej 90-letniej pani w Tel-Avivie zeskanowa�em poczt�wk�, kt�ra na odwrocie mia�a odr�cznie opisan� informacj� �e jest to "Israelitische Tempel in Bielitz". Pokazywa�em wydruk kilku przedwojennym bielszczanom i potwierdzili, �e tak wygl�da�a synagoga post�powa w Bielsku. Oto skan poczt�wki:

W czasie 17-letniego poznawania historii �yd�w w naszym mie�cie zgromadzi�em ponad 300 przedwojennych fotografii �yd�w bielsko-bialskich oraz nieco poczt�wek przestawiaj�cych okoliczne synagogi i cmentarze. Coraz powa�niej zastanawiam si� by wyda� to w formie albumu. Mo�e znalaz�by si� wydawca?

Monografia i nowo�ci

Mon, 08 Nov 2010 23:00:00 +0000

Wczoraj w ratuszu mia�a miejsce uroczysta promocja monografii naszego miasta.

http://www.bielsko.biala.pl/18497,aktualnosci

Niestety nie mog�em by� obecny, bo ju� kilka miesi�cy wcze�niej um�wiony by�em w Polskim Radiu Opole. Nagrywali�my wczoraj z aktorami z bielskiego teatru s�uchowisko na temat �ycia Eduarda Panta, przedwojennego senatora RP, przedstawiciela mniejszo�ci niemieckiej, kt�ry jest pochowany na cmentarzu w Bielsku przy ul.Grunwaldzkiej.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Eduard_Pant

S�uchowisko b�dzie trwa�o oko�o 40 minut, by mo�na by�o je prezentowa� na lekcjach historii i wiedzy o regionie. Nauczyciele! Dam znak jak b�dzie gotowe s�uchowisko i b�dziecie mogli je wykorzysta� na lekcjach.

Dzi�kuj� administratorom portalu za zwi�kszenie limitu mojego bloga. Za nied�ugo wrzuc� kilka ciekawych fotografii. Obecnie kontynuuj� inwentaryzacj� nagrobk�w na starym cmentarzu �ydowskim w Cieszynie, gdzie odnalza�em wiele macew �yd�w bielskich sprzed 1848 roku. O tym te� napisz�.

W najbli�szy pi�tek o godzinie 14:15 b�d� oprowadza� m�odzie� szkoln� po bielskim cmentarzu �ydowskim. Jak b�dzie pogoda to zapraszam te� inne osoby zainteresowane.